Jemen

Na vier jaar oorlog ligt het Jemenitische gezondheidssysteem aan diggelen. Het conflict ging van kwaad naar erger in 2018, met snel wijzigende frontlijnen en aanvallen op burgers in heel het land.

Artsen Zonder Grenzen was in 2018 aan de slag in dertien ziekenhuizen en gezondheidscentra, en bood steun aan meer dan twintig gezondheidsfaciliteiten in twaalf gouvernementen. Helaas moesten we onze activiteiten in verschillende gebieden opschorten na herhaaldelijke aanvallen op het medisch personeel en de medische voorzieningen.

Havenstad Aden is één van de grootste en belangrijkste steden van Jemen. De stad heeft geleden onder de vele bombardementen van de Saoedische coalitie. ©
Havenstad Aden is één van de grootste en belangrijkste steden van Jemen. De stad heeft geleden onder de vele bombardementen van de Saoedische coalitie. © Agnes Varraine-Leca, december 2018.

Bovendien weerhielden de onveilige situatie en moeilijke toegankelijkheid ons – en andere organisaties – ervan om betrouwbare data te verzamelen over de nutritionele en humanitaire behoeften in heel Jemen. Hoewel onze teams 5.700 kinderen voor ondervoeding behandelden in de gouvernementen Hajjah, Sa’ada, Amran, Ibb en Taïz, zagen ze geen tekenen van een nakende hongersnood – in tegenstelling tot wat de VN en andere organisaties beweerden.

Ook het aantal oorlogsdoden, en dus de omvang van de oorlog, werd in 2018 verkeerd voorgesteld: er zouden officieel 10.000 doden gevallen zijn – een cijfer dat sinds 2016 onveranderd is gebleven. Sindsdien werd dat aantal wel bijgesteld naar een realistischere, maar nog te bescheiden raming van 60.000. Tussen maart 2015 en december 2018 behandelde Artsen Zonder Grenzen meer dan 119.000 personen met verwondingen door oorlog en geweld in eigen of door de organisatie ondersteunde instellingen.

Medische en chirurgische zorg aan de frontlijn bij Hodeidah

Op 13 juni 2018 startten de strijdkrachten van president Al-Hadi, met de steun van de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, een offensief om de troepen van Ansar Allah uit Hodeidah te verdrijven. Als antwoord op de intense gevechten langs die frontlijn in de volgende drie maanden openden we in augustus een chirurgisch ziekenhuis in Mocha, waar we tegen het einde van het jaar bijna 1.300 ingrijpende operaties uitvoerden. Naast patiënten met oorlogswonden ontvingen we ook vrouwen met zwangerschapscomplicaties die dringend een operatie nodig hadden. Sommige patiënten worden doorverwezen naar ons traumacentrum in Aden, waar de teams van Artsen Zonder Grenzen in 2018 meer dan 5.400 ingrijpende operaties uitvoerden. 90% daarvan was een gevolg van geweld.

De spoedafdeling van ons ziekenhuis in Aden. We openden het ziekenhuis centraal ind e stad in 2012. © Agnes Varraine-Leca, dember 2018.
De spoedafdeling van ons ziekenhuis in Aden. We openden het ziekenhuis centraal ind e stad in 2012. © Agnes Varraine-Leca, december 2018.

Na mislukte vredesonderhandelingen begon er midden september een nieuwe aanval op Hodeidah. Dagelijkse gevechten blokkeerden de hoofdweg tussen Hodeidah en Sana’a, en deden de vrees voor een belegering van de stad toenemen. In september begonnen we met medische noodhulp en chirurgische zorg in het ziekenhuis van Al Salakhana, ten noordoosten van de stad, nadat we de spoedafdeling en de operatiekamers gerenoveerd hadden. Tegen begin november waren de gevechten nog intenser geworden en was Al Salakhana één van slechts drie operationele openbare ziekenhuizen in het gebied.

Tezelfdertijd kwamen de schenkingen opnieuw op gang en boden we technische bijstand aan andere ziekenhuizen in het gouvernement, meer bepaald in Al Udayn, Far Al Udayn en Ad Dahi. De gevechten zorgden er immers voor dat talloze mensen op de vlucht sloegen en dus geen toegang meer hadden tot gezondheidszorg.

Midden december kwamen de strijdende partijen tot een wapenstilstand. De overeenkomst die in Stockholm werd gesloten, omvatte een ruil van gevangenen, de creatie van een gedemilitariseerde zone rond Hodeidah en de terugtrekking van de troepen van Ansar Allah. Bovendien werd er een comité opgericht om te overleggen over de toekomst van de stad Taïz, die na vier jaar nog altijd door frontlijnen verdeeld is. Het is dan ook een schrijnend voorbeeld van de dringende nood aan meer medische hulp.

Aanvallen op burgers, medisch personeel en voorzieningen

Volgens de onafhankelijke toezichthoudende groep Yemen Data Project vielen er 17.729 burgerdoden en -gewonden door luchtaanvallen van de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten van 2015 tot en met 2018. Sa’ada was het zwaarst getroffen gouvernement in 2018: het kreeg 1.306 luchtaanvallen over zich heen. Dat is 39% van alle geregistreerde luchtaanvallen en meer dan in elk ander jaar sinds 2015. Onze teams bleven aan het werk in het ziekenhuis van Haydan in Sa’ada, dat volledig heropgebouwd werd nadat het in 2015 door een luchtaanval van de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten werd vernield.

In de ochtend van 11 juni 2018, rond ongeveer 05u40 werd ons choleracentrum in Abs getroffen door een luchtaanval. Op dat moment was het centrum gelukkig leeg. Ons choleracentrum in de stad heeft een capaciteit van 150 bedden en moet bij een uitbraak van cholera ongeveer 1 miljoen mensen bedienen. ©
In de ochtend van 11 juni 2018, rond ongeveer 05u40 werd ons choleracentrum in Abs getroffen door een luchtaanval. Op dat moment was het centrum gelukkig leeg, niemand raakte gewond. Ons choleracentrum in de stad heeft een capaciteit van 150 bedden en moet bij een uitbraak van cholera ongeveer 1 miljoen mensen bedienen. © AZG, juni 2018.

Minder dan twee jaar na het bombardement op het ziekenhuis van Abs – met 19 doden en 24 gewonden tot gevolg – werd op 11 juni een cholerabehandelingscentrum van Artsen Zonder Grenzen in dezelfde gemeente in het gouvernement Hajjah gebombardeerd. Het was al de zesde keer dat de oorlogspartijen sinds 2015 een voorziening van Artsen Zonder Grenzen troffen.

Bovendien moesten we onze projecten in het gouvernement Ad Dhale'e opdoeken nadat ons personeelsverblijf in november op één week tijd tweemaal met explosieven werd bekogeld. Onze teams waren al sinds 2012 actief in Ad Dhale'e en ondersteunden de gezondheidsvoorzieningen in de districten Ad Dhale'e, Qatabir, Al Azariq en Damt om meer dan 400.000 patiënten te behandelen. Eind december moesten we ook onze bijstand aan het ziekenhuis van Razeh in het gouvernement Sa’ada stopzetten. Omdat het te dicht bij de frontlijn ligt, is het gevaar voor de patiënten en het personeel veel te groot.

De grootste leemten in medische zorg

Het Jemenitische gezondheidssysteem ligt aan diggelen in heel het land, maar nog het meest in de noordelijke gouvernementen. Eind 2017 en begin 2018 voerde de coalitie er immers almaar meer bombardementen uit.

Mawza
Tussen augustus en december behandelden onze teams in Mocha ongeveer 150 patiënten die werden verwond door landmijnen. Vooral spelende kinderen zijn slachtoffer. © Agnes Varraine-Leca, december 2018.

Bovendien zijn veel medische medewerkers vertrokken omdat hun loon sinds augustus 2016 niet meer werd betaald, en maar weinig ziekenhuizen zijn nog operationeel. De Jemenitische bevolking zelf heeft het praktisch en financieel moeilijk om zich basisbenodigdheden te verschaffen, zoals brandstof, voedsel en geneesmiddelen. De economie zit in het slop en door de commerciële sluiting van de luchthaven van Sana’a kunnen mensen niet meer naar het buitenland voor een behandeling.

Als reactie op het enorme gebrek aan diensten voor vrouwen en kinderen in het bijzonder, boden de teams van Artsen Zonder Grenzen in 2018 gezondheidszorg voor moeders en kinderen in de gouvernementen Ad Dhale'e, Amran, Hajjah, Ibb en Taïz.

Aan de westkust was het gebrek aan chirurgische capaciteit een van de grootste medische problemen in 2018.

Over een strook van 450 kilometer tussen Hodeidah en Aden, een rit van zes tot acht uur, is het ziekenhuis van Artsen Zonder Grenzen in Mocha de enige structuur met een operatiekamer voor de lokale bevolking. Tussen augustus en december 2018 behandelden onze teams in Mocha meer dan 150 personen die gewond raakten door landmijnen, geïmproviseerde explosieven en niet-ontplofte oorlogsresten. Een derde van de slachtoffers waren spelende kinderen in de velden. In september wees een rapport van de organisatie Conflict Armament Research op de enorme massaproductie van mijnen en geïmproviseerde explosieven door de troepen van Ansar Allah, net als hun gebruik van antipersoons-, antivoertuig- en zeemijnen.

Tussen augustus en december behandelden onze teams in Mocha ongeveer 150 patiënten die werden verwond door landmijnen. © Agnes Varraine-Leca, december 2018.
In en rond de stad Mawza, in het gouvernement Taiz plantten de terugtrekkende troepen van Ansar Allah overal in de regio landmijnen en andere explosieven. De bevolking leeft er letterlijk in een mijnenveld. © Agnes Varraine-Leca, december 2018.

Ziekten en epidemieën

We behandelden veel minder gevallen van cholera dan in 2017, maar omdat de omstandigheden zich leenden voor nieuwe uitbraken van de ziekte, bleef het risico bestaan. We openden een nieuw cholerabehandelingscentrum (CTC) om eind 2018 het hoofd te kunnen bieden aan een stijging van het aantal bevestigde en vermoedelijke gevallen van de ziekte in Ibb.

In 2018 zagen de teams van Artsen Zonder Grenzen gevallen van difterie in heel Jemen. Ze behandelden 570 patiënten in Abs, Ad Dhale'e, Ibb en Taïz. Mazelen is ook een zorgwekkende ziekte, vooral in de gouvernementen Sa’ada, Hajjah en Amran. In 2018 behandelden de teams van Artsen Zonder Grenzen 1.981 patiënten. Ten slotte blijft vaccinatie een enorme uitdaging. Verschillende grote campagnes werden namelijk uitgesteld en gehinderd door toegankelijkheidsmoeilijkheden, vooral in afgelegen gebieden, en door een gebrek aan toestemming in bepaalde streken.