Jemen

Jemen wordt als sinds 2015 geteisterd door een totale oorlog. In 2017 hebben epidemieën en nog hevigere gevechten de humanitaire situatie, die al zo verschrikkelijk was, nog erger gemaakt.

Een groot deel van de openbare infrastructuur, ook de gezondheidsvoorzieningen, is door de strijdende partijen vernietigd. Het embargo op bepaalde importproducten, dat in 2015 werd opgelegd door de coaltie geleid door Saoedi-Arabië, in combinatie met een sterke inflatie, heeft ervoor gezorgd dat de Jemenieten moeilijk toegang hebben tot gezondheidszorg en andere essentiële voorzieningen. Bovendien werden de ongeveer 50.000 zorgverleners die het land rijk is voor het laatst betaald in augustus 2016, waardoor ze uit de gezondheidszorg zijn gestapt om andere bronnen van inkomsten te vinden.

Het totaal verwoeste ziekenhuis in Hajjah. Bij een luchtaanval, onder Saoedische leiding, kwamen daarbij nog eens 19 mensen om het leven. © Rawan Shaif
Het totaal verwoeste ziekenhuis in Hajjah. Bij een luchtaanval, onder Saoedische leiding, kwamen daarbij nog eens 19 mensen om het leven. © Rawan Shaif

Al die elementen liggen aan de basis van de instorting van het gezondheidssysteem en de opmars van epidemieën zoals cholera en difterie. Er zijn nog medische voorzieningen die werken, maar de meeste mensen kunnen de vervoerkosten niet betalen en kunnen dus niet op tijd behandeld worden. Daardoor sterven er mensen aan ziekten die gemakkelijk genezen hadden kunnen worden.

Om tegemoet te komen aan de groeiende humanitaire behoeften heeft Artsen Zonder Grenzen zijn werking in 2017 in Jemen uitgebreid. Onze teams waren actief in 13 ziekenhuizen en gezondheidscentra in 12 provincies en boden ondersteuning aan 20 openbare gezondheidsinstellingen. We zijn ook teruggekeerd naar de ziekenhuizen van Haydan en Abs, die respectievelijk in oktober 2015 en in augustus 2016 door de coalitie waren gebombardeerd. Artsen Zonder Grenzen heeft meer dan 1790 nationale en internationale medewerkers in dienst en steunt meer dan 1000 medewerkers van het ministerie van Volksgezondheid. Daarmee is Jemen een van de grootste missies van Artsen Zonder Grenzen op het vlak van human resources.

In 2017 hebben onze teams, verspreid over het hele land, 19.728 chirurgische ingrepen uitgevoerd. In de loop van het jaar heeft onze dienst spoedchirurgie in Aden een toename van patiënten vastgesteld. Die waren niet enkel afkomstig van het front, maar ook uit de stad, want daar is het geweld sterk opgelaaid.

Veel gewone ziektegevallen kunnen niet behandeld worden omdat ze te laat in onze ziekenhuizen aankomen. Steeds meer vrouwen bevallen thuis of komen pas naar het ziekenhuis wanneer er complicaties optreden. Artsen Zonder Grenzen heeft in 2017 in Taizz, de op een na grootste stad van het land waar sinds twee jaar stevig gevochten wordt, bijstand verleend bij meer dan 7.900 bevallingen in de kraamkliniek van Al-Houban.

Aan weerszijden van de frontlinie in Taizz wordt het leven van burgers elke dag weer bedreigd door blind geweld. Artsen Zonder Grenzen heeft ook medisch materiaal geleverd, onder meer chirurgie- en medicijnenkits, aan meer dan 20 ziekenhuizen en gezondheidsstructuren van de overheid, verspreid over het hele land.

Cholera: crisis in het kwadraat

In 2017 heeft Artsen Zonder Grenzen 101.475 patiënten opgenomen in de centra voor de behandeling van cholera. De epidemie toont de gevolgen van de oorlog voor de Jemenieten. Zonder dat conflict zouden ze nooit zulke grote problemen hebben gehad met drinkbaar water, afvalverwerking en gezondheidszorg.

Artsen Zonder Grenzen heeft bij het uitbreken van de epidemie in april onmiddellijk gereageerd en 37 behandelingscentra en centra voor orale rehydratatie opengesteld in 22 provincies in Jemen. De behandelingseenheid met 15 bedden in het ziekenhuis Khamir in Amran bleek al snel ontoereikend en moest vervangen worden door een eenheid met 100 bedden. In Hajjah, een van de zwaarst getroffen provincies, heeft het behandelingscentrum van Abs in zijn eentje 15.769 patiënten opgenomen, bijna een zesde van het totale aantal gevallen dat AZG tijdens de epidemie heeft behandeld. Ook in de provincie Ibb heeft AZG behandelingscentra geopend en ziekenhuispersoneel opgeleid voor het identificeren en behandelen van cholera. De meest kwetsbare personen werden naar de behandelingscentra doorverwezen. De teams van de behandelingscentra hebben de mensen bovendien geleerd hoe ze efficiënt aan goede preventie kunnen doen en zijn het terrein op gegaan om de waterkwaliteit te controleren, ontsmettingskits te verdelen en de bevolking te sensibiliseren.

In de derde week van juni, toen de epidemie op haar hevigst was, heeft AZG 11.139 patiënten opgenomen. Daarna begon het aantal opnames af te nemen, tot nog enkele honderden in oktober.

Difterie: een verdwenen en vergeten ziekte die opnieuw de kop opsteekt

Toen de cholera-epidemie stilaan begon uit te doven, doken de eerste gevallen van difterie op. Bijna 70% van de verdachte gevallen concentreerde zich in Ibb, de andere werden vastgesteld in 15 andere provincies. Deze ziekte, die bij niet-behandeling in 40% van de gevallen dodelijk kan zijn, is in de meeste landen uitgeroeid nadat de kinderen er systematisch voor werden gevaccineerd. Jemen had zijn laatste geval van difterie opgetekend in 1992 en de laatste epidemie was al geleden van 1982.

AZG heeft een eenheid voor de behandeling van difterie geopend in het Nasser-ziekenhuis in Ibb en in het Al Nasr-ziekenhuis in Ad-Dhale. Het heeft ook hulp geboden aan de ziekenhuizen van Yarim en Jiblah, door in die laatste een aantal bedden voor intensieve zorgen te voorzien, en een ambulancesysteem voor het vervoer van patiënten opgezet. Daarnaast ondersteunt AZG het transport van stalen naar een onderzoekslaboratorium en voert het in de gemeenschappen acties ter bevordering van de gezondheid. AZG heeft in 2017 meer dan 400 gevallen van difterie behandeld.

Een verpleegster van Artsen Zonder Grenzen tijdens een consultatie, aan de mobiele kliniek in het district van Abs. © Gonzalo Martinez, maart 2017
Een verpleegster van Artsen Zonder Grenzen tijdens een consultatie, aan de mobiele kliniek in het district van Abs. © Gonzalo Martinez, maart 2017

Behandeling van nierfalen

Sinds 2015 hebben vier van de 32 centra voor nefrologie in Jemen verplicht hun deuren moeten sluiten. De 28 resterende centra beschikken niet over de noodzakelijke apparatuur en moeten de behandelingen geregeld onderbreken.

De voorbije twee jaar heeft AZG meer dan 800 ton dialyse-apparatuur ingevoerd en meer dan 83.000 sessies verzorgd voor ongeveer 800 patiënten. Tegelijk bood het ook steun aan zes dialysecentra. Drie van die centra zijn intussen overgedragen aan een andere organisatie. Meer dan 4.400 patiënten met nierfalen krijgen nog altijd geen dringende zorg.

Uitdagingen voor de programma’s van Artsen Zonder Grenzen in Jemen

Respect voor de humanitaire basiswaarden en de veiligheid van de medische voorzieningen en het verzorgend personeel blijven AZG grote zorgen baren, net als het embargo op bepaalde importproducten en de gevolgen van dat embargo op het gezondheidssysteem in Jemen.

De autoriteiten in Sanaa en Aden blijven steeds nieuwe eisen stellen en leggen steeds nieuwe en vaak willekeurige beperkingen op aan de humanitaire operaties in het land. In november 2017 heeft de coalitie een volledig embargo ingevoerd op personeel en humanitaire hulpgoederen in de havens en luchthavens die zij controleert, waardoor de mogelijkheden van AZG om hulp te bieden aan de kwetsbare gemeenschappen in nood beperkt werden.

In 2017 heeft AZG 500 ton medische apparatuur en benodigdheden en 1200 personeelsleden naar Jemen gebracht via zijn logistieke basis in Djibouti