Beperkte toegang tot opvang in België ondermijnt gezondheid en waardigheid
Zeven organisaties (Médecins du Monde, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, CIRÉ, BelRefugees, Caritas International en de Humanitaire Hub) slaan opnieuw alarm over de gevolgen van het Belgische opvangbeleid. In een nieuw rapport tonen zij aan hoe de verdere inperking van toegang tot opvang sinds 2025 rechtstreeks bijdraagt aan gezondheidsproblemen, psychologisch lijden en structurele uitsluiting. Vanuit medisch-humanitair perspectief is de conclusie duidelijk: toegang tot opvang is onlosmakelijk verbonden met toegang tot gezondheidszorg.
Foto’s genomen in februari 2026, toen AZG medische zorg bood tijdens outreachactiviteiten in Brussel.
Opvang is een essentiële voorwaarde voor gezondheid
Sinds de wijzigingen aan de Opvangwet in 2025 worden steeds meer mensen uitgesloten van opvang. Het gaat onder meer om personen met een beschermingsstatus in een andere EU‑lidstaat (het zogenaamde M‑statuut) en om bepaalde gezinnen waarvan kinderen een eigen asielaanvraag indienen. Hoewel individuele kwetsbaarheden officieel moeten worden beoordeeld, stellen teams van AZG vast dat toegang tot opvang in de praktijk steeds onzekerder wordt.
Het gebrek aan opvang heeft directe medische gevolgen. Zonder een veilige slaapplaats kunnen mensen niet rusten, niet herstellen van ziekte en behandelingen niet correct opvolgen. Vanuit medisch oogpunt is opvang geen louter sociale maatregel, maar een fundamentele determinant van gezondheid, waardigheid en menselijk functioneren.
Download het rapport:
Leven in onzekerheid buiten het opvangsysteem
Tussen augustus en half november 2025 werden 249 mensen geweigerd in de opvang, onder wie gezinnen, vrouwen en alleenstaande mannen. Minder dan 20 procent van de mensen met een M‑statuut kreeg toegang tot opvang op basis van een kwetsbaarheidsbeoordeling. Op 1 december 2025 stonden 1.759 mensen op een wachtlijst voor opvang.
Volgens AZG-teams leidt deze aanhoudende onzekerheid tot een uiterst instabiel dagelijks leven. Mensen moeten voortdurend improviseren, wisselen tussen noodoplossingen en humanitaire diensten, en weten niet waar ze de volgende dag zullen zijn. Die instabiliteit maakt het quasi onmogelijk om consistente en continue zorg te organiseren.
Gefragmenteerde toegang tot gezondheidszorg
Wie buiten het opvangnet valt, verliest ook de gestructureerde toegang tot medische, psychologische en sociale ondersteuning die normaal door opvangcentra wordt geboden. In de plaats daarvan zijn mensen aangewezen op laagdrempelige humanitaire diensten, waaronder door AZG ondersteunde zorg.
Aan het Humanitarian Hub kon 85 procent van de medische noden worden opgevangen, maar 185 mensen kregen geen toegang tot zorg door capaciteitsgebrek. Vanaf november 2025 daalde het aantal beschikbare consultaties verder, wat de onvervulde zorgnoden nog vergrootte. Daarnaast zien AZG-teams dat een aanzienlijk deel van de consultaties draait rond administratieve procedures om überhaupt toegang te krijgen tot zorg. Dit wijst op diepgewortelde structurele barrières binnen het zorgsysteem.
Toenemende mentale gezondheidsnoden, beperkte ondersteuning
Psychologische stress en mentale gezondheidsproblemen nemen duidelijk toe. AZG-teams stellen systematisch hoge niveaus van angst, stress en psychisch lijden vast, rechtstreeks verbonden aan onzekerheid, instabiele levensomstandigheden en het ontbreken van perspectief. In Brusselse humanitaire contexten kan vandaag slechts ongeveer de helft van de mentale gezondheidsnoden worden opgevangen.
AZG biedt zowel individuele als groepsondersteuning, onder meer in informele nederzettingen en in situaties waar opvang tekortschiet. Een belangrijk deel van dit werk bestaat ook uit het begeleiden van mensen door complexe zorg- en administratieve trajecten. Dat onderstreept hoe sterk mentale gezondheid samenhangt met structurele uitsluiting en dagelijkse onzekerheid.
Leefomstandigheden laten sporen na op lichamelijke gezondheid
Medische gegevens en terreinobservaties van AZG tonen een duidelijke link tussen leefomstandigheden en gezondheidsproblemen. In humanitaire gezondheidsdiensten zijn 12 procent van de vastgestelde aandoeningen huidziekten en 8 procent luchtweginfecties. Slechte hygiënische omstandigheden, blootstelling aan kou en vocht en overbevolkte of onstabiele verblijfsplekken dragen rechtstreeks bij aan vermijdbare gezondheidsproblemen.
Gezondheid, waardigheid en rechten zijn onlosmakelijk verbonden
Vanuit het perspectief van AZG is gezondheid onafscheidelijk verbonden met waardigheid en fundamentele rechten. Wanneer toegang tot opvang systematisch wordt beperkt, zijn de gevolgen zichtbaar: onderbroken zorgtrajecten, vermijdbare verergering van aandoeningen en een stijgende nood aan mentale gezondheidszorg.
Dit rapport bevestigt wat hulpverleners al langer vaststellen op het terrein: een opvangbeleid dat uitsluit, creëert geen oplossingen, maar verdiept een humanitaire crisis met zware menselijke en medische gevolgen.
