Zuid-Afrika

Artsen Zonder Grenzen werkt in Zuid-Afrika aan nieuwe strategieën voor de opsporing en behandeling van hiv/aids en tuberculose (tbc), biedt zorg aan slachtoffers van seksueel geweld en pleit voor een betere toegang tot levensnoodzakelijke medicijnen.

Het district King Cetshwayo in KwaZulu-Natal

Het Artsen Zonder Grenzen-project voor de bestrijding van hiv/aids en tbc in het district King Cetshwayo in KwaZulu-Natal maakt gebruik van vernieuwende, community-based strategieën om de incidentie, morbiditeit en mortaliteit van die ziekten terug te dringen.

Sinds 2012 heeft Artsen Zonder Grenzen in het kader van de dienstverlening op het terrein jaarlijks gemiddeld 4500 hiv/aids-screenings uitgevoerd, in meer dan 30 middelbare scholen. Die actie zorgt niet alleen voor een betere dekking van de hiv/aids-screenings in het district, ze bewijst ook dat het mogelijk is om in de scholen diensten voor seksuele en reproductieve gezondheidszorg aan te bieden.

Een patiënt neemt zijn eerste tabletten delamanid, een nieuwe generatie tb-geneesmiddelen. © Sydelle WIllow Smith, oktober 2016.
Een patiënt neemt zijn eerste tabletten delamanid, een nieuwe generatie tb-geneesmiddelen. © Sydelle Willow Smith, oktober 2016.

In het district wordt ook gewerkt aan de decentralisatie van de behandeling van resistente tbc, zodat de patiënten dichter bij huis kunnen worden verzorgd. In het districtsziekenhuis heeft Artsen Zonder Grenzen 135 patiënten met resistente tbc behandeld met bedaquiline, een nieuw geneesmiddel.

Khayelitsha, West-Kaap

Het project in Khayelitsha, aan de rand van Kaapstad, gaat verder met zijn innovatieve aanpak van de behandeling van hiv/aids en resistente tbc om op die manier het lokale, nationale, regionale en internationale beleid voor de behandeling van die ziekten positief te beïnvloeden.

Het project is erin geslaagd patiënten met resistente tbc een betere toegang te geven tot nieuwe geneesmiddelen, alleen of in combinatie met andere middelen, en is een van de projecten die het grootste aantal patiënten behandelen. Het werd ook uitgekozen om deel uit maken van endTB, het programma dat inzet op verschillende elementen tegelijk en zo een radicale verandering teweeg wil brengen in de behandeling van de meest resistente vormen van tbc. In 2017 richtte het patiëntenondersteunende project zich vooral op alcoholmisbruik, want dat is de meest voorkomende reden voor stopzetting van de behandeling. Er werd onderzoek verricht naar de efficiëntie van orale screening als tool om meer mensen bewust te maken van hun seropositieve status. Het project heeft ook, samen met Mothers2Mothers, clubs uitgetest voor postnatale ondersteuning voor moeders en hun baby’s, in eerstelijnsinstellingen, om op die manier geïntegreerde zorg te kunnen verstrekken en te vermijden dat het virus overgaat van moeder op kind. Bij deze vrouwen werd er achttien maanden na hun bevalling geen enkel geval vastgesteld.

Rustenburg, Noordwest

Artsen Zonder Grenzen heeft ook in 2017 het gezondheidsdepartement van de provincie Noordwest gesteund en ervoor gezorgd dat slachtoffers van seksueel geweld er een betere toegang kregen tot medische en psychosociale zorgverlening in het district Bojanala. In de Zuid-Afrikaanse ‘platinum belt’ wordt één op de vier vrouwen tussen 18 tot 49 jaar verkracht. In totaal werden 1088 slachtoffers van seksueel geweld behandeld in drie eerstelijnscentra die door Artsen Zonder Grenzen worden gesteund. Die zogenaamde Kgomotso-zorgcentra bieden essentiële medische zorg, voeren medisch en juridisch onderzoek uit, en geven psychosociale bijstand.

Om ervoor te zorgen dat meer patiënten gebruik kunnen maken van deze diensten of ernaar kunnen worden doorverwezen, heeft Artsen Zonder Grenzen in 2017 maatschappelijk werkers ingezet in een community-based organisatie en in een politiekantoor. In twee centra voor eerstelijnszorg steunt het verzorgend personeel van Artsen Zonder Grenzen de verlening van diensten voor seksuele en reproductieve gezondheid, met inbegrip van het uitvoeren van abortussen. In totaal hebben tussen januari en maart 775 patiëntes tijdens de eerste drie maanden van hun zwangerschap een abortus laten uitvoeren in instellingen die door Artsen Zonder Grenzen worden ondersteund.

maatschappelijk assistent op haar ronde in Rustenburg
Gezondheidswerker Lydia Ganda in het township van Boitekong in Rustenburg. Hier werkt ze aan de aandacht voor seksueel geweld binnen de gemeenschap. © Siyathuthuka Media , november 2017.

Artsen Zonder Grenzen blijft er ook voor pleiten dat slachtoffers van seksueel geweld overal in het land een betere toegang krijgen tot diensten die geïntegreerd zijn in de gezondheidsinstellingen. In het rapport Untreated Violence: Critical gaps in medical and clinical forensic care for survivors of sexual violence in South Africa staan de resultaten van een telefonische peiling die Artsen Zonder Grenzen heeft uitgevoerd bij de instellingen in het land die tot taak hebben slachtoffers van seksueel geweld op te vangen. Daaruit blijkt dat 73% ervan die noodzakelijke diensten niet levert of niet over de middelen beschikt om die te leveren.

Campagne ‘Een betere patentwetgeving’

In 2011 was Artsen Zonder Grenzen stichtend lid van de coalitie voor de campagne ‘Verbeter de patentwetgeving’ die bestaat uit 36 patiëntengroepen en organisaties die ijveren voor een hervorming van de Zuid-Afrikaanse wetgeving omtrent intellectueel eigendom, om zo een einde te maken aan de belemmeringen voor de toegang tot betaalbare geneesmiddelen. In augustus 2017 startte het ministerie van Handel en Industrie met een openbare raadpleging over een nieuw wetsvoorstel rond dat onderwerp. De coalitie juichte deze actie toe, want daarmee gaf het ministerie toe dat het noodzakelijk is een evenwicht te vinden tussen volksgezondheid en de bescherming van intellectueel eigendom. De coalitie blijf de regering onder druk zetten om het proces te versnellen. De definitieve plannen voor de hervorming van die wet zullen wellicht in 2018 in het parlement besproken worden.

stop stockouts

Het project Stop Stockouts (SSP) is een consortium van organisaties die zich inzetten om de duizenden mensen in Zuid-Afrika te helpen wiens leven en middelen van bestaan bedreigd worden door chronische voorraadtekorten van essentiële geneesmiddelen. Het consortium verzamelt informatie over tekorten via participatieve databanken die bijgehouden worden door gebruikers van gezondheidsdiensten, zorgverleners en vrijwilligers, en brengt de tekorten in kaart. Vervolgens neemt het contact op met de leveranciers, de regering en andere betrokken partijen om zo snel mogelijk een oplossing te vinden voor de tekorten en de stockonderbrekingen.

Tijdens de conferentie in 2017 van de International AIDS Society presenteerde het SSP-project een economische analyse van de financiële impact die de stockonderbrekingen van geneesmiddelen tegen hiv/aids en TB hebben op de betrokken patiënten en het gezondheidssysteem. Die tekorten kunnen minstens 40% van de gebruikers van de gezondheidsdiensten armer maken. Bovendien zijn de inspanningen die zorgverleners moeten leveren om geneesmiddelen te vinden in geval van stockonderbrekingen een zware aanslag op de financiering van het gezondheidssysteem.