Strijden voor een werkomgeving zonder intimidatie, uitbuiting en misbruik

Artsen zonder Grenzen streeft naar een werkomgeving vrij van intimidatie en misbruik. Onze directie heeft zich ondubbelzinnig geëngageerd om mechanismen en procedures te versterken om intimidatie, uitbuiting en misbruik te voorkomen en aan te pakken. Van alle medewerkers wordt verwacht dat zij zich houden aan de gedragscode van Artsen Zonder Grenzen (AZG) en onze basisprincipes zoals vastgelegd in ons charter.

De integriteit van onze organisatie wordt gewaarborgd door het goede gedrag van elk individueel personeelslid, op elke locatie, met volledig respect voor de gemeenschappen die wij helpen. Voor ons betekent dit dat wij geen gedrag van onze medewerkers tolereren dat misbruik maakt van de kwetsbaarheid van anderen, of van medewerkers die hun positie misbruiken voor persoonlijk gewin.

Klachtenmechanismen

Procedures, waaronder klachten- en meldingsmechanismen, zijn al lang van kracht om preventie aan te moedigen en om het vaststellen, rapporteren en beheren aan te moedigen van allerlei soorten wangedrag, intimidatie en misbruik. Via deze mechanismen worden alle medewerkers uitgenodigd ongepast gedrag of misbruik te melden, hetzij via hun managementlijn, hetzij via specifieke kanalen, met behulp van speciale e-mailadressen - en buiten elke hiërarchische structuur. Slachtoffers of getuigen in de gemeenschappen waar AZG werkt, worden eveneens aangezet om wangedrag te melden, zodat beschuldigingen kunnen worden aangepakt.

Eerste stap: bewustmaking

We voeren sinds meerdere jaren een brede bewustmakingscampagne om alle medewerkers te informeren over de mechanismen die beschikbaar zijn om misbruik te melden. Deze informatie wordt gedeeld via specifieke communicatiekanalen, onder meer in personeelshandleidingen, en wordt overgebracht via briefings, tijdens terreinbezoeken en in trainingen. Specifieke bewustmakingssessies worden bovendien regelmatig georganiseerd op het terrein. Bovendien worden e-briefings en leermodules hierover regelmatig bijgewerkt en verbeterd.

Vertrouwelijke informatie behandelen

We hechten veel belang aan de bescherming van slachtoffers en personen die een klacht melden en willen ervoor zorgen dat deze situaties met de grootst mogelijke vertrouwelijkheid worden aangepakt, om een omgeving te creëren waarin mensen het gevoel hebben dat ze veilig klacht kunnen indienen, zonder bang te hoeven zijn voor hun veiligheid, hun werk of hun vertrouwelijkheid.

In 2018 is er meer personeel toegewezen aan de teams voor verantwoordelijk gedrag bij AZG; er zijn nieuwe instrumenten ontwikkeld om het bewustzijn, de preventie en de opsporing van onaanvaardbaar gedrag te verbeteren en de gegevensverzameling en -deling binnen de organisatie te verbeteren. We erkennen dat een grotere publieke aandacht voor deze kwestie zeer waarschijnlijk zal hebben bijgedragen tot een grotere bewustwording en rapportage.

Onze eerste prioriteit bij het melden van wangedrag is de veiligheid en gezondheid van de slachtoffers of potentiële slachtoffers. Er wordt onmiddellijk aandacht besteed aan het bieden van ondersteuning, waaronder psychologische en medische zorg, en het verzekeren van juridische bijstand.

AZG respecteert altijd de beslissing van het slachtoffer om een zaak al dan niet voor de rechter te brengen. In het geval van seksueel misbruik van minderjarigen is het beleid erop gericht om de zaak te melden aan de gerechtelijke autoriteiten, afhankelijk van de belangen van het kind en de beschikbaarheid van dergelijke procedures.

Belangrijkste uitdaging: belemmeringen voor meldingen verminderen

Hoewel de cijfers voor 2018 een toename van de rapportage van incidenten met onaanvaardbaar gedrag laten zien ten opzichte van 2017, zijn wij nog steeds van mening dat dit beeld een aanzienlijke onderschatting is – we erkennen de uitdagingen rond onderrapportage en gegevensverzameling.

In 2018 had Artsen Zonder Grenzen meer dan 43.000 medewerkers op het terrein.  In 2018 zagen we een aanzienlijke toename van het aantal waarschuwingen en klachten, met in totaal 356 klachten, tegenover 182 in 2017. Dit cijfer heeft betrekking op waarschuwingen en klachten op het terrein, maar heeft geen betrekking op de hoofdkantoren. We hopen dat deze cijfers een indicatie zijn dat de toegenomen aandacht voor deze kwestie meer mensen ertoe heeft aangezet om zich te melden.

Van deze klachten werden er na onderzoek 134 bevestigd als misbruik of ongepast gedrag (83 in 2017). Dit omvat 78 gevallen die als misbruik werden gekwalificeerd, tegenover 61 gevallen van misbruik in 2017.  (Dit omvat vele vormen van misbruik: seksueel misbruik, intimidatie en uitbuiting; machtsmisbruik; psychologische intimidatie, discriminatie, fysiek geweld). In 2018 werden in totaal 52 personeelsleden ontslagen voor alle vormen van misbruik (tegenover 58 ontslagen in 2017). 

Van de 78 gevallen van misbruik waren er 59 gevallen van seksueel misbruik, pesterijen of uitbuiting, tegenover 32 in 2017. In 2018 werden 36 medewerkers ontslagen als gevolg van deze zaken, een stijging ten opzichte van 20 in 2017.

Er waren ook 56 bevestigde gevallen van ongepast gedrag, een stijging ten opzichte van 22 in 2017 (ongepast gedrag omvat onder meer: ongepast leidinggevend gedrag, ongepaste relaties, gedrag dat niet in overeenstemming is met de maatschappelijke normen of dat de cohesie van het team aantast, en het gebruik van verdovende middelen).

Mogelijke redenen voor onderrapportage

We dringen er bij medewerkers, patiënten of andere personen die in contact komen met AZG voortdurend  op aan om alle incidenten van onaanvaardbaar gedrag die zij tegenkomen te melden.  

De redenen voor onderrapportage zijn waarschijnlijk vergelijkbaar met die in de maatschappij in het algemeen, inclusief de angst om niet geloofd te worden, de heersende stigmatisering en mogelijke represailles. Dit is des te acuter in veel crisissituaties waarin AZG actief is, zoals in conflictgebieden, waar er vaak een algemeen gebrek is aan beschermingsmechanismen voor slachtoffers, een hoog niveau van algemeen geweld en straffeloosheid, en waar de bevolking in hoge mate afhankelijk kan zijn van externe hulp. De omvang, de vele wissels en de diversiteit van ons personeel vereisen een voortdurende inspanning om het beleid van AZG inzake intimidatie en misbruik te informeren en bewust te maken van het beleid van AZG en van alle beschikbare mechanismen voor het melden van misbruik of intimidatie.

We blijven streven naar een werkomgeving zonder misbruik en wangedrag, een verantwoordelijkheid die we allemaal samen dragen. We verbinden er ons ook toe om geen schade te berokkenen aan de kwetsbare mensen die we proberen te helpen.

Noot ter interpretatie van de herziene cijfers van 2017

Door een betere verzameling en samenstelling van gegevens, hebben we de cijfers voor 2017 geactualiseerd. Hierdoor blijkt het totale aantal klachten in 2017 hoger te zijn dan eerder gemeld: 182 in plaats van 146; het aantal bevestigde gevallen in 2017 is ook licht gestegen. Let wel dat sommige zaken in 2018 nog steeds worden onderzocht, zodat de totale cijfers licht kunnen veranderen.