Achter de lens van een wegwerpcamera

Achter de lens van een wegwerpcamera hebben twee jonge niet-begeleide minderjarigen, ondergebracht in opvangcentra in Brussel en opgevolgd door Artsen Zonder Grenzen, hun dagelijkse leven vastgelegd. Via hun foto's tonen ze ons een realiteit die vaak onzichtbaar is, die bestaat uit angst en eenzaamheid, maar ook uit hoop. We hebben besloten hen aan het woord te laten, zonder filter.

ABDUL, MINDERJARIGE, AFKOMSTIG UIT ETHIOPIË

Dit is gebeurd in Libië. Ik vluchtte van Ethiopië naar Soedan en vanuit Soedan wilde ik naar Egypte, maar smokkelaars vingen me onderweg en brachten me in plaats daarvan naar Libië. Ik wilde naar Europa, maar ik had alleen geld voor de smokkelaars om me naar Egypte te brengen. Ik kreeg het litteken op mijn rug omdat de smokkelaars me met een stok sloegen omdat ik niet kon betalen.

Lees meer over zijn verhaal

Ik heb het litteken op mijn knieën van druppels gesmolten plastic. Ik bleef 3 jaar in Libië. Omdat ik niet kon betalen, lieten ze me achter in een kamer waar ze iedereen verzamelden. We werden opgesloten in deze kamer, waar mensen stierven. Later kwam de politie en bevrijdde ons. Daarna stopten ze me voor 2 maanden in de gevangenis. Ik was toen 14 jaar. Maar daar doet je leeftijd er niet toe, ze willen alleen je geld. Het enige wat gratis is in Libië is de dood. Uiteindelijk werd ik vervroegd vrijgelaten omdat ik ziek werd.

Wanneer ik de Europese vlag en de Belgische vlag zie, maakt me dat gelukkig. Vergeleken met mijn vorige leven is het een stuk beter, maar tegelijkertijd is het niet echt hoe ik het me had voorgesteld. Ik verwachtte een plek vol mogelijkheden, maar ik schrok toen ik hier daklozen zag. Toch zei ik tegen mezelf “je hebt het gehaald”. Er waren momenten in mijn leven dat ik dacht dat ik het niet zou overleven, dus ik ben blij dat ik hier ben. Als ik België met Italië vergelijk, is België veel beter. Ik voel me hier veilig. Het is als de schoot van een moeder.

“Ik heb geen woorden om te beschrijven wat mij is overkomen.
Maar ik heb geluk vergeleken met sommige van mijn vrienden.
Ik wil vooral een tijdje stabiel blijven.
Mijn droom is om op een dag schrijver te worden.”

DANIEL, MINDERJARIGE AFKOMSTIG UIT ERITREA

Ik ben gefascineerd door de stedelijke omgeving van Brussel, die anders is dan wat ik gewend ben. Toen ik in mijn eigen land was, had ik nooit gedacht dat ik in een asielcentrum als dit terecht zou komen. Ik wilde een goed leven voor mezelf, maar ik moest vluchten naar Soedan. In Soedan was het erg moeilijk en ik had ook gezondheidsproblemen. Ik had behandeling nodig, maar die kreeg ik niet. Ik ben toen naar Libië gevlucht, waar ik mijn identiteit moest verbergen en me moest voordoen als iemand anders – ik was bang om gearresteerd te worden door de autoriteiten, die dan veel geld eisten. Ik werd niet gepakt, maar het was erg zwaar voor mijn geestelijke gezondheid.

Lees meer over zijn verhaal

Ik wilde zelfmoord plegen omdat ik mezelf niet kon zijn, ik had medische problemen die niet goed behandeld werden en ik had geen vrienden of familie om me heen, maar ik hield vol. Daarna ben ik naar Italië gevlucht om medische zorg te krijgen, maar helaas is dat niet gelukt. Uiteindelijk ben ik in België aangekomen en ik ben hier nu 3 maanden, maar ik vind het nog steeds moeilijk om goede medische zorg te krijgen.

Om mijn nek draag ik een ketting met een kruisje dat veel voor me betekent. Ik ben al gedwongen geweest om dit kruis af te doen. Toen ik gered werd op de boot van Libië naar Italië, kreeg ik van een hulpverlener een ketting met een kruis, die ik nog steeds draag. Voor mij symboliseert het mijn identiteit en het feit dat ik mijn eerste ketting heb moeten weggooien om te overleven is een zeer pijnlijke realiteit.

In een park waar ik vaak kom, heb ik veel gezinnen samen zien spelen. Ik betreur het dat ik zelf niet zo'n jeugd heb gehad door de moeilijkheden in mijn leven — "waarom konden mijn ouders niet voor ons zorgen en ook met mij spelen?” vraag ik mij af.

“Het doet me denken aan mijn geboortestad, waar het in de zomer ook groen is.
Het roept positieve herinneringen op aan waar ik vandaan kom.”

Een systeem dat hen in de steek laat

België is zowel een eindbestemming als een transitland voor asielzoekers en migranten - waaronder kinderen. Volgens officiële schattingen zwerven er momenteel ongeveer 3.500 niet-begeleide minderjarigen door het land.

Gezien hun leeftijd en situatie zijn niet-begeleide minderjarigen zonder de bescherming van een volwassene erg kwetsbaar en worden ze geconfronteerd met een hele reeks problemen, of ze nu gewoon op doorreis zijn naar Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk of in België willen blijven:

Beperkte toegang tot middelen
Juridische en administratieve uitdagingen
Gezondheidsproblemen (ondervoeding, kwetsbaarheid voor bepaalde ziekten; geen vaccinatie)
𐓏 Posttraumatische stressstoornis, depressie, angst en zelfmoordpogingen
Verhoogd risico op uitbuiting, misbruik en geweld

ZOOM op het “niet-opvang”-beleid van België▾

België voert een “niet-opvang” beleid, waarbij aanvragers van internationale bescherming geen toegang meer hebben tot waar ze recht op hebben, waaronder opvang, medische zorg en bescherming. Alleenstaande mannen werd de toegang tot opvang ontzegd, met het idee dat de staat dan voorrang kon geven aan vrouwen, kinderen en gezinnen. Vandaag hebben zelfs deze groepen geen zekerheid op opvang meer en dreigt iedereen op straat te belanden. Vroeger spraken we van een “opvangcrisis”, maar we moeten vaststellen dat het hier niet om een crisis gaat, maar om een weloverwogen beleid van de overheid, die asielzoekers de toegang tot hun rechten ontzegt, in de hoop dat ze hun verblijf in België opgeven en anderen ervan weerhouden zich in ons land te vestigen.

De activiteiten van Artsen Zonder Grenzen▾

Lichamelijke gezondheid

Onze arts voert eenmaal per week individuele medische consulten uit in elk centrum en biedt, indien nodig, technische ondersteuning op afstand aan de verpleegkundigen van het centrum voor het monitoren van de patiënten, over bloedonderzoek, tuberculosescreening, regelmatige vaccinaties, enz.

175 consulten in het eerste kwartaal van 2025
Meest voorkomende diagnosen: huidziekten (21%), ademhalingsziekten (17%), maag-darmstoornissen (14%)
40 minderjarigen met littekens door fysiek geweld, 23 met stressgerelateerde verwondingen
674 consulten uitgevoerd in 2024
Diagnosen in 2024: huidaandoeningen (25%), ademhalingsaandoeningen (13%), maag-darmstoornissen

Gezondheidspromotie

Artsen Zonder Grenzen heeft momenteel zes gezondheidspromotoren uit Burundi, Algerije/Marokko, Ethiopië en Eritrea, die acht verschillende talen spreken: Engels, Frans, Kirundi, Swahili, Arabisch, Amhaars, Tigrinya en Oromifa.

18 gezondheidspromotiesessies en 186 minderjarigen bereikt in Q1 2025
Bijna 50 sessies in 2024 met ongeveer 600 niet-begeleide minderjarigen

Partnerschappen

In 2022 openden we een opvangcentrum voor niet-begeleide minderjarigen op doorreis. Dit centrum werd uiteindelijk overgenomen door Samusocial in 2023, en er kwam een tweede centrum bij, beheerd door BelRefugees. AZG beheert nu een gezondheidskliniek voor jongeren in deze centra.

Lees voor meer informatie over het “niet-opvang” beleid het Artsen Zonder Grenzen rapport.

De hel van de migratieroute in Libië

In Libië worden migranten en vluchtelingen willekeurig vastgehouden in ongereguleerde detentiecentra, waar toegang tot gezondheidszorg niet is gegarandeerd.

Meer over het geweld

Arbitrair geweld wordt vaak excessief gebruikt als straf, voor het niet opvolgen van bevelen, voor het vragen om voedsel aan te vullen, voor het zoeken van medische hulp, als middel om mensenmassa's onder controle te houden of om wraak te nemen voor ontsnappingspogingen. Er zijn meldingen van mensen die geslagen worden met elektrische kabels, plastic buizen, wapenstokken enzovoort.

Seksueel geweld is ook schering en inslag. Verkrachtingen en aanrandingen zijn aan de orde van de dag, maar ook seksuele uitbuiting om de leefomstandigheden te “verbeteren” komt vaak voor. Niemand blijft gespaard van geweld.

De huidige hervormingen in het Europese Migratiepact versterken alleen maar een web van geweld dat bedoeld is om mensen die op zoek zijn naar veiligheid af te schrikken en uit te sluiten.

Lees het rapport: Death, Despair and Destitution: The Human Costs of the EU’s Migration Policies

Dodelijke overtochten: stand van zaken reddingsacties in de centrale Middellandse Zee

Net als Daniel proberen elk jaar duizenden mensen de Middellandse Zee over te steken om veiligheid, opvang en bescherming te vinden.

Veel organisaties, waaronder Artsen Zonder Grenzen, hebben zoek- en reddingsboten gestuurd om hulp te bieden. Sinds 2015 heeft Artsen Zonder Grenzen meer dan 94.000 mensen gered. Het laatste schip, de Geo Barents, gecharterd in 2021, heeft:

12.675 mensen gered
Een baby aan boord geboren zien worden
24 lichamen geborgen

Meer over de belemmeringen voor redding

De EU en haar lidstaten hebben een externalisatiebeleid ingevoerd om te voorkomen dat migranten op Europese kusten aankomen, met als gevolg meer en dodelijkere onderscheppingen via Libië en Tunesië. Italië heeft ook strenge wetten aangenomen die civiele reddingsschepen verbieden reddingsoperaties uit te voeren. Veel schepen, waaronder de Geo Barents, moesten hun activiteiten stopzetten. De georganiseerde terugtrekking van reddingsschepen uit het centrale deel van de Middellandse Zee snijdt een levenslijn af voor overlevenden die het geweld in Libië ontvluchten.

Lees het rapport: Deadly Manoeuvres: Obstruction in the Central Mediterranean

Interesse om voor Artsen Zonder Grenzen te werken in Brussel? We zoeken nog een verpleegkundige voor ons medisch opvangcentrum. Bekijk de vacature ‘Nurse – Belgian Projects’

De ballingschap van niet-begeleide minderjarigen in België

Alleen, jong en op de vlucht: Abdul en Daniel brengen de ballingschap van niet-begeleide minderjarigen in België in beeld