Middellandse Zee

Ook in 2017 ging Artsen Zonder Grenzen door met zoek- en reddingsoperaties om hulp te bieden aan vluchtelingen, asielzoekers en migranten tijdens hun overtocht over de centrale Middellandse Zee. De teams kregen daarbij af te rekenen met toenemende politieke en operationele hindernissen.

Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie zijn in 2017 minstens 2835 mensen verdronken tijdens hun poging om vanuit Libië over te steken naar Europa. Het VN-agentschap maakte ook bekend dat in 2017 ongeveer 120.000 mensen gered werden en veilig naar de Italiaanse havens werden gebracht, het laagste aantal in vier jaar.

Er vertrekken minder boten uit Libië en dat wordt door sommigen als een succes bestempeld, omdat het ook zou betekenen dat er minder mensen op zee verdrinken. Maar in realiteit is dat een gevolg van de akkoorden die gesloten zijn tussen Libië, Italië en de EU, akkoorden die passen in een ruimere strategie om de Libische kust af te sluiten en de vluchtelingen, asielzoekers en migranten ‘binnen te houden’ in een land waar ze blootgesteld worden aan extreem en wijdverbreid geweld en uitbuiting.

In Libië worden migranten en vluchtelingen willekeurig in detentiecentra opgesloten. Daar worden ze blootgesteld aan foltering en erbarmelijke condities.
In Libië worden migranten en vluchtelingen willekeurig in detentiecentra opgesloten. Daar worden ze blootgesteld aan foltering en erbarmelijke condities. Ze zitten hier vaak maandenlang vast. © Guillaume Binet, maart 2017.

Met steun van de EU heeft de Libische kustwacht zijn activiteiten in de internationale wateren opgevoerd om vluchtelingen en migranten te onderscheppen en naar Libië terug te brengen. Die activiteiten worden voorgesteld als ‘reddingsoperaties’. Maar de migranten en vluchtelingen worden niet naar een veilige plaats gebracht. Schepen van de Libische kustwacht hebben zich herhaaldelijk bedreigend en gewelddadig opgesteld tegenover schepen van ongewapende ngo’s die bezig waren met zoek- en reddingsoperaties. In mei 2018 nog zag AZG hoe Libische kustwachters in de lucht schoten toen ze een boot in nood naderden, waardoor de bedreiging voor de vluchtelingen en migranten aan boord nog groter werd.

In een steeds vijandiger klimaat, waarin de Italiaanse politieke kaste en andere Europese landen de publieke steun voor de zoek- en reddingsoperaties proberen te ondermijnen, worden de ngo’s ervan beschuldigd onder één hoedje te spelen en samen te werken met de mensensmokkelaars. De gedragscode zoals die door de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken werd voorgesteld, heeft een langdurige politieke campagne op gang gebracht die ngo’s viseert tot zondebok bombardeert, ondanks het feit dat de ngo’s binnen een duidelijk juridisch kader werken en alle regels van het nationaal, internationaal en maritiem recht respecteren. In Italië werd een reddingsboot in beslag genomen in afwachting van een proces en een nationalistische zelfverdedigingsgroepering heeft zelfs meerdere weken lang een boot gehuurd om actief reddingsoperaties te bemoeilijken.

Ondanks dat negatieve klimaat hebben de teams van AZG in 2017 met de zoek- en reddingsboten Prudence en Aquarius (die laatste in partnership met SOS MÉDITERRANÉE) 23.852 vluchtelingen en migranten van hun geïmproviseerde boten kunnen redden en ze naar een veilige haven in Italië kunnen brengen. Omdat het aantal boten dat de internationale wateren bereikt gedaald is, heeft AZG in oktober besloten het schip Prudence tijdelijk uit de vaart te nemen.

Op 8 en 9 juni redde zoek- en reddingsschip Prudence voor de kust van Libië in totaal 726 mensen uit ronddobberende, houten boten. Onder hen 52 kinderen. © Andrew McConnell, juni 2017.
Op 8 en 9 juni redde zoek- en reddingsschip Prudence voor de kust van Libië in totaal 726 mensen uit ronddobberende, houten boten. Onder hen 52 kinderen. © Andrew McConnell, juni 2017.

De artsen van AZG hebben in Libië gewonden verzorgd en er vreselijke verhalen gehoord over geweld en mishandelingen. Velen hadden ernstige huidaandoeningen of chemische brandwonden en tijdens de wintermaanden heeft het team veel gevallen van hypothermie vastgesteld. Meer van 10% van de geredde vrouwen was zwanger. Twee baby’s werden veilig op de wereld gezet aan boord van de boten van AZG, ze kregen de namen Mercy en Christ. Het team heeft ook 13 levenloze lichamen opgevist.