Malaria

Malaria wordt overgedragen door de beten van besmette vrouwelijke muggen. Er zijn vier soorten van de parasiet Plasmodium. De parasiet ontwikkelt zich in de lever en valt vervolgens de rode bloedcellen aan. 

Malaria komt vooral voor in tropische landen. Het is een ziekte die voorkomen en genezen kan worden. 

De eerste symptomen van malaria verschijnen binnen 10 tot 15 dagen na de beet van een besmette mug. Meestal gaat het om koorts, hoofdpijn en rillingen.  

Ernstige symptomen zijn vermoeidheid, verwardheid, stuiptrekkingen en ademhalingsmoeilijkheden. Dit kan leiden tot coma. 

Malaria wordt veroorzaakt door de parasiet Plasmodium falciparum en kan zich ontwikkelen tot ernstige malaria, die zonder behandeling dodelijk kan zijn. 

Het belang van snelle screening 

Malaria wordt gediagnosticeerd met een sneltest of een microscopisch onderzoek door een gekwalificeerd laboratoriummedewerker.  

De sneltest is gebaseerd op een druppel bloed uit de vingertop. Hij is goedkoop en makkelijk te gebruiken. Gezondheidswerkers in de gemeenschap kunnen zonder voorafgaande opleiding snel leren hoe ze de test moeten uitvoeren.  

In sommige gebieden zijn deze tests niet beschikbaar. Zorgverleners moeten dan alleen op de symptomen afgaan, wat leidt tot een overdiagnose van malaria en andere ziekten die niet worden behandeld. 

De meest effectieve behandeling tegen malaria is een combinatie van twee medicijnen, een zogenaamde ‘artemisinine-gebaseerde combinatietherapie’ (ACT). Deze medicijnen genezen de meeste infecties binnen drie dagen. Vroegtijdige behandeling is essentieel om ernstige vormen van malaria te voorkomen.  

Bij ernstige malaria is ziekenhuisopname nodig, met intraveneus toegediende antimalariamiddelen.  

Bloedtransfusies kunnen noodzakelijk zijn, wat veilige en toegankelijke bloedbanken vereist, die in achtergestelde gebieden vaak ontbreken. 

Zonder behandeling of bij te late behandeling is ernstige malaria dodelijk.  

Muggen planten zich voort in water en komen vooral veel voor tijdens het regenseizoen. 

Bescherming tegen muggenbeten 

De eerste stap in de preventie is je beschermen tegen muggenbeten, vooral door te slapen onder met insecticide geïmpregneerde muskietennetten. Maar met insecticide geïmpregneerde muskietennetten zijn duur en voor veel mensen niet te betalen. 

Bestrijding van de overbrengers 

Ook de natuurlijke broedplaatsen van deze insecten moeten worden weggehaald. Het sproeien van insecticide en het droogleggen van stilstaand water zijn twee manieren om de verspreiding van muggen tegen te gaan.  

Seizoensgebonden preventie  

In de Afrikaanse Sahel is malaria heel seizoensgebonden: de meeste gevallen komen voor in een periode van 4 tot 5 maanden.  

In 2012 startte Artsen Zonder Grenzen een proefprogramma voor seizoensgebonden chemopreventie (CPS) in Mali, Niger en Tsjaad. Nu wordt deze aanpak in verschillende landen gebruikt. 

CPS houdt in dat mensen die het meeste risico lopen, namelijk kinderen jonger dan vijf jaar, medicijnen krijgen om malaria te voorkomen.  

In 2001 was de aanbeveling van de WHO voor ACT's, die artemisinine bevatten, een grote stap vooruit. Ze konden de oude, niet zo goede behandelingen zoals chloroquine of kinine vervangen.  

Maar de malariaparasiet is in sommige delen van Zuidoost-Azië resistent geworden tegen artemisinine, waardoor ACT's mogelijk niet meer werken. 

Als de verspreiding van resistentie niet kan worden tegengehouden, is dat een groot risico voor de volksgezondheid en kan malaria weer opduiken, terwijl er nu geen nieuwe medicijnen beschikbaar zijn.