Rohingya: verklaring Artsen Zonder Grenzen over arrest Internationaal Gerechtshof in zaak Gambia tegen Myanmar

Leestijd: Minuten
 

Met de uitspraak van morgen zal het Internationaal Gerechtshof zich voor het eerst uitspreken over de vraag of Myanmar genocide heeft gepleegd tegen de Rohingya-bevolking. Dit is een bijzonder belangrijk moment, waar Rohingya-gemeenschappen die Artsen Zonder Grenzen (AZG) al decennialang in de regio ondersteunt, waaronder patiënten, collega’s en partners uit het Rohingya-maatschappelijk middenveld in de diaspora, lang naar hebben uitgekeken. Als medisch-humanitaire organisatie verleent AZG zorg aan Rohingya-patiënten in Bangladesh, Maleisië en Myanmar, die allen worden getroffen door geweld, ontheemding en uitsluiting. Voor deze patiënten en voor onze Rohingya-collega’s zijn erkenning en gerechtigheid van groot belang.

In 2017 publiceerde AZG de resultaten van een retrospectief sterfteonderzoek in vluchtelingennederzettingen in Bangladesh. Daaruit bleek dat naar schatting ten minste 9.000 Rohingya om het leven kwamen in de Myanmarese deelstaat Rakhine tussen 25 augustus en 24 september 2017. Volgens het onderzoek was 71,7 procent van de gemelde sterfgevallen het gevolg van geweld. Op basis van de meest voorzichtige schattingen zouden in die korte periode ten minste 6.700 Rohingya zijn gedood, onder wie ten minste 730 kinderen jonger dan vijf jaar.

Bijna tien jaar later is duidelijk dat deze geweldspatronen niet tot het verleden behoren. 

Het geweld en de ontberingen waarmee de Rohingya-bevolking wordt geconfronteerd, houden onverminderd aan. Voor de mensen die vandaag nog in de deelstaat Rakhine verblijven, duurt de crisis voort. Hoewel de dynamiek van het conflict verschilt van die in 2017, worden alle gemeenschappen geconfronteerd met luchtaanvallen, hevige gevechten tussen het Arakan-leger en het Myanmarese leger, ontheemding, belegeringssituaties en de dreiging van gedwongen rekrutering als versterking aan het front. Voor Rohingya-gemeenschappen worden deze risico’s verder vergroot door decennialange discriminatie en vrijwel volledige beperkingen van hun bewegingsvrijheid.

Ook Rohingya die elders in de regio gedwongen op de vlucht zijn geslagen, blijven te maken hebben met ernstige belemmeringen voor hun veiligheid, waardigheid en toegang tot gezondheidszorg. In Bangladesh hebben de geweldsuitbarstingen die in november 2023 in Myanmar begonnen en in april 2024 opnieuw escaleerden, naar schatting 150.000 mensen gedwongen hun woonplaats te verlaten. Daardoor liep het totale aantal Rohingya-vluchtelingen in de kampen in Bangladesh op tot 1,2 miljoen, wat de reeds zwaar belaste basis- en hulpdiensten verder onder druk zette. Sinds het begin van 2026 zijn bovendien meer dan 6.000 nieuwe vluchtelingen aangekomen. Zij noemen gedwongen rekrutering, afpersing, ontvoering van vrouwen en meisjes, landonteigening en luchtaanvallen als redenen voor hun vlucht naar Bangladesh.

In Maleisië worden veel Rohingya door restrictief overheidsbeleid voortdurend blootgesteld aan het risico op arrestatie en detentie voor onbepaalde duur, zelfs wanneer zij medische hulp zoeken. Tegelijkertijd ziet AZG in de regio een toenemende tendens richting zogenaamde ‘vrijwillige terugkeer’ van vluchtelingen naar Myanmar, ondanks het feit dat de omstandigheden daar nog altijd onveilig zijn. Maleisië heeft reeds bijna 1.500 vluchtelingen uit verschillende etnische groepen teruggestuurd. Dit alles vindt plaats in een media- en sociale-mediaomgeving waarin haatzaaiende uitlatingen tegen Rohingya-vluchtelingen wijdverspreid zijn, waardoor zij een verhoogd risico lopen op intimidatie en stigmatisering.

De uitspraak van morgen vormt ongetwijfeld een mijlpaal voor de Rohingya-bevolking. 

Tegelijkertijd mag niet uit het oog worden verloren dat gerechtelijke uitspraken op zichzelf geen antwoord bieden op de omvangrijke humanitaire en medische noden die blijven bestaan. Het blijft dringend noodzakelijk dat zowel het Myanmarese leger als het Arakan-leger het internationaal humanitair recht naleven, onmiddellijk een einde maken aan aanvallen op burgers en civiele infrastructuur, en snelle en ongehinderde humanitaire toegang mogelijk maken voor de getroffen bevolking. Even essentieel is dat staten in de regio een nultolerantiebeleid voeren ten aanzien van haatzaaiende retoriek, die geweld tegen Rohingya-vluchtelingen blijft aanwakkeren, de toegang tot gezondheidszorg bemoeilijkt en mensen verder de marges in drijft. Zoals onze teams in Maleisië vaststellen, draagt deze vijandige omgeving in sommige gevallen ook bij aan ernstige psychische nood.

De systematische vervolging van de Rohingya-bevolking eindigde niet in 2017. 

Tot op vandaag worden hun fundamentele rechten ontzegd, waaronder het staatsburgerschap dat hun in 1982 werd afgenomen. Er is dringend behoefte aan praktische, veilige en duurzame langetermijnoplossingen die een einde maken aan het fysieke en structurele geweld dat Rohingya al decennialang het recht ontneemt om in veiligheid, waardigheid en vrijheid te leven.