Praktische informatie
Goma, 2 november 2026 – De feitelijke autoriteiten in de provincie Noord-Kivu, in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), leggen al maanden maatregelen op die de toegang tot zorg voor slachtoffers en overlevenden van seksueel geweld ernstig belemmeren. Daardoor krijgen mensen moeilijker toegang tot essentiële medische hulp en lopen zij grotere risico's, waarschuwt Artsen Zonder Grenzen (AZG).
Begin oktober 2026 engageerden de feitelijke autoriteiten zich tegenover AZG om de situatie aan te pakken. AZG roept hen op die belofte onmiddellijk na te komen en veilige, vertrouwelijke toegang tot zorg te garanderen.
Sinds begin 2026 hebben de autoriteiten die toezicht houden op de gezondheidszorg in Noord-Kivu verschillende maatregelen ingevoerd of voorgesteld die ernstige vragen oproepen over medische vertrouwelijkheid, medische ethiek, de bescherming van slachtoffers en de toegang tot gezondheidszorg.
Zo worden gezondheidswerkers onder druk gezet om de definitie van seksueel geweld te beperken, bijvoorbeeld door enkel gevallen met zichtbare verwondingen te erkennen, na ingrijpende en medisch onnodige lichamelijke onderzoeken om geweld of aanranding te “bewijzen”. Slachtoffers zouden ook eerst aangifte moeten doen bij de politie alvorens medische hulp te krijgen, terwijl toegang tot zorg soms wordt beperkt tot mensen die zich binnen 72 uur na de feiten aanmelden.
Ook gezondheidswerkers komen onder druk te staan. Verschillende zorgverleners en partners meldden aan AZG dat zij werden bedreigd met schorsing of zelfs gevangenisstraf als zij de nieuwe richtlijnen niet naleefden. Sommige zorgverleners hebben daardoor hun activiteiten verminderd of stopgezet uit angst voor represailles, wat uiteraard nog bijdraagt tot minder beschikbare zorg.
Daarnaast worden zorgverleners en organisaties, waaronder AZG, verplicht formulieren te gebruiken die gevoelige, stigmatiserende en medisch irrelevante informatie opvragen, zoals namen, adressen en gegevens over vermeende daders. Dit brengt de vertrouwelijkheid van patiënten in gevaar, verhoogt het risico voor slachtoffers en overlevenden en druist in tegen internationale medisch-ethische normen. Patiënten, in het bijzonder vrouwen, melden dat zij worden ondervraagd of bedreigd wanneer zij zorg zoeken in door humanitaire organisaties ondersteunde gezondheidscentra.
AZG ziet de gevolgen van deze maatregelen al op het terrein. Het aantal consultaties voor slachtoffers en overlevenden van seksueel geweld is sterk gedaald. In verschillende gezondheidscentra die AZG ondersteunt in Noord-Kivu, werden tientallen registraties met betrekking tot deze consultaties uit de dossiers verwijderd, waardoor het officiële aantal gemelde gevallen drastisch afnam. Sommige centra zijn zelfs volledig gestopt met het registreren van gevallen of hebben gedurende meerdere maanden slechts zeer weinig meldingen gerapporteerd.
Uit gegevens van door AZG ondersteunde gezondheidsinstellingen blijkt dat in augustus 2026 41 procent minder mensen zorg zochten voor seksueel geweld dan in januari van hetzelfde jaar. Andere centra zagen het aantal patiënten dalen van gemiddeld 80 per maand in 2025 tot slechts negen per maand in 2026.
De crisis minder zichtbaar maken, doet het geweld niet verdwijnen. Een daling van het aantal gemelde gevallen betekent niet dat seksueel geweld afneemt. Het betekent dat overlevenden steeds meer obstakels ondervinden om veilige en vertrouwelijke zorg te krijgen.
AZG benadrukt dat toegang tot gezondheidszorg nooit afhankelijk mag zijn van aangifte bij de autoriteiten of gerechtelijke stappen. Hoewel het van essentieel belang is dat daders ter verantwoording worden geroepen, kan zorg afhankelijk maken van een officiële melding, slachtoffers en overlevenden ervan weerhouden om dringend noodzakelijke behandeling te zoeken en hen blootstellen aan verdere gevolgen.
De prioriteit moet liggen bij het wegnemen van barrières voor zorg, het versterken van bescherming en toegang tot justitie, en het aanpakken van de omstandigheden die seksueel geweld in stand houden. De huidige beperkende maatregelen zijn niet de manier om dat te bereiken; ze brengen overlevenden alleen maar extra schade toe.
AZG roept de FRN op onmiddellijk maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat zorg voor overlevenden van seksueel geweld beschermd, vertrouwelijk, toegankelijk en gericht op medische behoeften blijft. Er moeten officiële richtlijnen worden uitgevaardigd aan de gezondheidsautoriteiten zodat gezondheidswerkers niet langer onder druk worden gezet. Activiteiten moeten bovendien worden opgevolgd op een manier die de vertrouwelijkheid waarborgt en die noch overlevenden noch gezondheidswerkers intimideert of schade berokkent.
Wat is er nodig om een einde te maken aan de ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo?
