Wie vertelt het verhaal van Soedan?
In een wereld die haar blik grotendeels heeft afgewend, stellen we ons de vraag: wie vertelt het verhaal van Soedan?
Toen we die vraag stelden aan een Soedanese collega van Artsen Zonder Grenzen (AZG), hoefden we ze nauwelijks af te maken voor het antwoord kwam: “Wij, de Soedanezen zelf, zijn degenen die ons verhaal aan de wereld kunnen vertellen.”
De oorlog in Soedan is inmiddels zijn vierde jaar ingegaan. Dat betekent meer dan 1.200 dagen conflict. Maar het verhaal van deze oorlog wordt niet verteld in krantenkoppen. Het leeft voort in de dagelijkse realiteit waarmee miljoenen Soedanezen geconfronteerd worden.
Ondanks de omvang van de crisis, haar complexiteit en de enorme impact op de bevolking, krijgt Soedan internationaal nauwelijks aandacht. Ook de mediabelangstelling blijft beperkt. Een van onze Soedanese collega’s verwoordde het als een “bewuste internationale onverschilligheid tegenover de oorlog in Soedan.”
Om het verhaal van Soedan te vertellen door de ogen van de mensen die het zelf beleven, werkte AZG samen met een netwerk van Soedanese cartoonisten van Khartoon Magazine. Sommigen van hen zijn ontheemd geraakt door de oorlog, anderen leven als vluchteling in de diaspora.
Samen brengen deze kunstenaars de humanitaire realiteit van Soedan in beeld, met kunst en taal die rechtstreeks aansluiten bij de leefwereld van Soedanezen, zowel in het land zelf als daarbuiten.
Copyright Mohamed El Amin/ Khartoon Magazine voor AZG
"Ik denk dat kunst mensen helpt omdat ze het gevoel geeft dat iemand hen begrijpt, dat iemand naast hen staat. Soms zegt een eenvoudige tekening meer dan grote internationale conferenties ooit kunnen. Op menselijk vlak kan kunst de scherpte van een tragedie wat verzachten, voor iemand, ergens. En precies dat geeft mij de kracht om verder te doen."
Elke cartoon focust op een specifiek humanitair thema en is gebaseerd op gegevens uit de projecten van AZG in Soedan, waar de organisatie al meer dan veertig jaar actief is. Toen de oorlog in 2023 uitbrak, breidde AZG zijn activiteiten verder uit om tegemoet te komen aan de groeiende noden. Daarbij lag de focus onder meer op moederzorg, behandeling van ondervoeding, seksuele en reproductieve gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning.
"Kunst is een krachtige manier om humanitaire realiteiten zichtbaar te maken, omdat ze lijden en cijfers omzet in beelden en gevoelens die iedereen begrijp. Als Soedanese kunstenaar geloof ik dat kunst aandacht kan vragen voor problemen zoals cholera en ondervoeding op een manier die eenvoudig en herkenbaar aanvoelt."
Een wereld die door oorlog wordt opgeslokt
Kunst is een universele taal die grenzen overstijgt. Ook binnen de teams van AZG schuilt artistiek talent.
Mustafa Kiobi/ Khartoon Magazine voor AZG
Narin Fandoglu, operationeel adviseur bij AZG, bezocht vorig jaar twee keer Soedan en zag met eigen ogen het leven in Khartoem en Darfoer. Tijdens haar bezoeken maakte ze schetsen om te verwerken wat ze meemaakte.
"Tekenen werd mijn manier om te vertragen, mijn emoties een plaats te geven en verder te kunnen gaan," vertelt ze.
Wat Narin tekent, ontstaat spontaan: een straatmarkt, een koffiebarretje voor een gedeeltelijk verwoest huis, een gemeenschappelijke aardewerken waterpot die door buurtbewoners wordt bijgevuld voor voorbijgangers, of de eeuwenoude piramides van Soedan, die buiten het land nauwelijks bekend zijn.
Haar tekeningen herinneren ons eraan dat Soedan meer is dan een oorlog. Ze tonen ook hoe de tekortschietende internationale humanitaire respons samenhangt met het gebrek aan publieke aandacht voor deze crisis.
De realiteit achter de cartoons
In Soedan ontsnapt niemand aan de gevolgen van de oorlog. Volgens UNHCR zijn bijna 12 miljoen mensen ontheemd geraakt, zowel binnen Soedan als in de buurlanden. OCHA schat dat ongeveer 33,7 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat meer dan een derde van de gezondheidsfaciliteiten in het land niet meer functioneert, waardoor grote delen van de bevolking geen toegang hebben tot essentiële gezondheidszorg.
Door de toenemende onveiligheid en financiële beperkingen hebben veel internationale organisaties hun activiteiten in Soedan teruggeschroefd of stopgezet.
Daardoor wordt de toegang tot gezondheidszorg nog beperkter voor gemeenschappen die al tekortschoten aan basisvoorzieningen.
Toch kunnen cartoons ook hoop bieden.
"Voor mij lost kunst niet alle problemen op," zegt Amani Al-Zein, illustrator en grafisch ontwerper bij Khartoon Magazine. "Maar ze zet wel een deur open door problemen zichtbaar te maken. Kunst is een directe manier om humanitaire boodschappen over te brengen."
Fatma Hanouta/ Khartoon Magazine voor AZG
Wie vertelt het verhaal van Soedan?
Het gebrek aan aandacht voor Soedan in de internationale media is op zich al een verhaal. Voor velen weerspiegelt het een bredere crisis van medeleven en betrokkenheid.
De samenwerking tussen AZG en Khartoon Magazine is een nieuwe poging om Soedanese cartoonisten de ruimte te geven hun land te tonen zoals zij het kennen: met al zijn lijden, veerkracht en menselijkheid.
"We kunnen de oorlog niet stoppen met tekeningen. Maar we kunnen wel weigeren om weg te kijken."
