De door Israël veroorzaakte ondervoedingscrisis in Gaza had een verwoestende impact op zwangere en borstvoedende vrouwen, pasgeborenen en baby’s jonger dan zes maanden tijdens periodes van intens conflict en belegering, zoals midden 2025. Dat blijkt uit een analyse van medische gegevens die vandaag werd gepubliceerd door Artsen Zonder Grenzen (AZG).
Uw donatie aan het "Regionaal Fonds - Noodhulp Gaza" van Artsen Zonder Grenzen helpt de slachtoffers van het conflict in de bezette Palestijnse gebieden en omliggende landen zoals Libië of Egypte. Hartelijk dank voor uw voortdurende steun.
In vier door AZG gerunde en ondersteunde gezondheidsinstellingen registreerden AZG-teams tussen eind 2024 en begin 2026 hogere cijfers van vroeggeboorte en sterfte bij baby’s die werden geboren uit moeders die tijdens hun zwangerschap ondervoed waren. Daarnaast werden hoge aantallen miskramen vastgesteld en een scherpe toename van het aantal kinderen met ondervoeding dat de behandeling voortijdig stopzette.
AZG legt deze resultaten in verband met Israëls blokkade van essentiële goederen en aanvallen op civiele infrastructuur, waaronder medische voorzieningen. Onveiligheid, ontheemding, beperkingen op humanitaire hulp en beperkte toegang tot voedsel en gezondheidszorg hebben verwoestende gevolgen gehad voor de gezondheid van moeders en pasgeborenen.
AZG waarschuwt dat de situatie uiterst fragiel blijft ondanks het zogenaamde staakt-het-vuren en roept de Israëlische autoriteiten op om onmiddellijk de ongehinderde toegang van vitale hulp en voorraden toe te staan.
De ondervoedingscrisis is volledig kunstmatig gecreëerd. Voor de oorlog kwam ondervoeding in Gaza bijna niet voor. Gedurende 2,5 jaar heeft de systematische blokkade van humanitaire hulp en commerciële goederen, bovenop de voortdurende onveiligheid, de toegang tot voedsel en schoon water ernstig beperkt. Gezondheidsvoorzieningen werden buiten werking gesteld en de leefomstandigheden zijn drastisch verslechterd. Daardoor lopen kwetsbare bevolkingsgroepen een verhoogd risico op ondervoeding.
AZG analyseerde gegevens van 201 moeders van pasgeborenen die tussen juni 2025 en januari 2026 werden behandeld op de neonatale intensive-careafdelingen van de ziekenhuizen Al Nasser en Al Helou in Khan Younis en Gaza-Stad. Meer dan de helft van de vrouwen had op een bepaald moment tijdens de zwangerschap te maken met ondervoeding, en 25 procent was bij de bevalling nog steeds ondervoed.
Negentig procent van de baby’s die werden geboren uit moeders met ondervoeding, werd te vroeg geboren en 84 procent had een laag geboortegewicht; aanzienlijk hogere cijfers dan bij baby’s van moeders zonder ondervoeding bij de bevalling. De neonatale sterfte lag twee keer zo hoog bij baby’s van moeders met ondervoeding als bij baby’s van moeders zonder ondervoeding.
Tussen oktober 2024 en december 2025 namen AZG-teams 513 baby’s jonger dan zes maanden op in ambulante therapeutische voedingsprogramma’s in de eerstelijnsgezondheidscentra Al Mawasi en Al Attar in Khan Younis. Van hen liep 91 procent risico op een slechte groei en ontwikkeling. Tegen december zaten 200 baby’s niet langer in het programma: slechts 48 procent was genezen, 7 procent was overleden, 7 procent werd doorverwezen naar een programma voor oudere kinderen en een onthutsende 32 procent haakte af, voornamelijk door onveiligheid en ontheemding.
“De lagere instroom eind juli en begin augustus 2025 viel samen met een periode van toegenomen onveiligheid en verstoringen in de voedselbedelingen,” zegt Marina Pomares, medisch coördinator voor Palestina.
“De meeste moeders vroegen om voedingsondersteuning, zelfs wanneer hun kinderen nog geen ondervoeding vertoonden. Dit weerspiegelt de wijdverspreide voedselonzekerheid als gevolg van de door Israël opgelegde blokkade, die maandenlang vrijwel alle voedseltoegang tot Gaza verhinderde. Gezinnen ontwikkelden overlevingsmechanismen en gaven bij de verdeling van het schaarse voedsel vaak prioriteit aan mannen en kinderen boven moeders.”
Voor de oorlog bestonden er geen gespecialiseerde therapeutische voedingscentra. AZG-teams identificeerden de eerste gevallen van kinderondervoeding in januari 2024. Tussen dat moment en februari 2026 nam AZG 4.950 kinderen jonger dan 15 jaar op voor acute ondervoeding, 98 procent daarvan was jonger dan vijf jaar, in ambulante en residentiële programma’s. In dezelfde periode werden 3.482 zwangere en borstvoedende vrouwen ingeschreven in ambulante programma’s.
“Mijn jongste zoon is op vijf maanden overleden door ernstige ondervoeding,” zegt Mona, een 23-jarige vrouw die door AZG werd behandeld. “Tijdens mijn zwangerschap had ik zelf last van ondervoeding, diarree en zwakte. Ik leef in een gedeeltelijk verwoest huis. Mijn man was visser met een kleine boot, die door Israëlische beschietingen werd vernietigd. We hebben geen vast inkomen.”
Het staakt-het-vuren van januari 2025 eindigde midden maart 2025. Tegen eind mei 2025 werden de voedselverdeelpunten teruggebracht van ongeveer 400 naar slechts vier, onder de Gaza Humanitarian Foundation (GHF). Daarbovenop beperkte de blokkade op commerciële voedseltransporten de toegang tot voedsel drastisch.
“De [voedselverdeel]punten werden gemilitariseerd en levensgevaarlijk, functioneerden nauwelijks of waren gelijktijdig open, wat de toegang tot broodnodige voedselhulp nog verder beperkte,” zegt José Mas, hoofd van de noodhulp van AZG.
In de maanden die volgden zagen door AZG ondersteunde gezondheidsinstellingen een scherpe toename van patiënten die zorg zochten na geweld aan voedselverdeelpunten en door ondervoeding als gevolg van voedseltekorten. Veel vrouwen meldden ook extreme stress en angst door de grote risico’s die mannelijke familieleden liepen bij pogingen om voedsel te bemachtigen aan GHF-locaties, evenals door intense luchtbombardementen en de daaruit voortvloeiende ontheemding. AZG-teams stelden in deze periode een hoog aantal miskramen vast, waarbij zware stress als een bijdragende factor werd geïdentificeerd.
Volgens de Integrated Food Security Phase Classification (IPC) werd tussen 16 oktober en 30 november 2025 geschat dat ongeveer drie kwart van de bevolking in Gaza te maken had met acute voedselonzekerheid. In augustus had de IPC een hongersnood uitgeroepen, de eerste ooit in het Midden-Oosten.
“Israëls tactische beperkingen op de invoer van voedsel, de militarisering van hulpcorridors en distributiepunten, en gerichte aanvallen op essentiële infrastructuur in Gaza hebben een omgeving gecreëerd waarin honger doelbewust wordt ingezet als controlemechanisme over de bevolking,” zegt José Mas, hoofd noodhulp bij AZG.
“Hoewel het huidige zogenaamde staakt-het-vuren voor enige stabiliteit heeft gezorgd, blijft de situatie uiterst fragiel. Onze teams blijven nieuwe patiënten met ondervoeding opnemen terwijl de bevolking van Gaza gedwongen wordt te leven in opzettelijk ontmenselijkende omstandigheden, zonder toegang tot hulp, inkomen en basisvoorzieningen. AZG roept de Israëlische autoriteiten, als bezettende macht, en bondgenoten waaronder de Verenigde Staten, op om voldoende en duurzame toegang van vitale hulp voor de bevolking in Gaza mogelijk te maken, zodat aanvaardbare niveaus van gezondheid, voeding en menselijke waardigheid kunnen worden hersteld.”
*Opmerking voor de redactie: Malnutritie bij zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en baby’s jonger dan 6 maanden wordt doorgaans aangemerkt als ondervoeding, en niet als matige of ernstige acute ondervoeding. Patiënten hebben een ‘slechte voedingsstatus’ of lopen ‘een voedingsrisico’.
