De aanhoudende veiligheidscrisis in de grensgebieden van Mali bemoeilijkt de toegang tot gezondheidszorg, drinkwater en basisvoorzieningen voor zowel de lokale bevolking als ontheemden. Langs de grenzen met Burkina Faso en Mauritanië past Artsen Zonder Grenzen (AZG) zijn activiteiten aan om de groeiende behoeften te kunnen beantwoorden. Door de toenemende aanwezigheid van gewapende groepen en de onveiligheid is de bewegingsruimte voor humanitaire organisaties sterk beperkt. Daarom versterkt AZG zijn aanwezigheid met mobiele klinieken in gebieden waar gezondheidszorg soms volledig ontbreekt.
Het district Nampala, nabij de grens met Mauritanië, kampt al meer dan twee jaar met ernstige veiligheidsproblemen. Militaire operaties van het Malinese leger en zijn partners, maar ook activiteiten van gewapende groeperingen, verstoren er het humanitaire werk. Daardoor zijn veel burgers naar het centrum van Nampala gevlucht, terwijl anderen hun toevlucht hebben gezocht in Mauritanië.
Na aanvallen op zijn teams moest AZG zijn activiteiten tussen november 2024 en maart 2025 tijdelijk opschorten. Intussen is de organisatie opnieuw actief in het gemeenschapsgezondheidscentrum van Nampala, waar zowel ontheemden als de lokale bevolking worden verzorgd. Daarnaast biedt AZG ook medische zorg in de afgelegen dorpen Toulé en Touladji, om de meest geïsoleerde gemeenschappen te bereiken.
C.C., een veehouder van in de veertig, legde met een kar 25 kilometer af om zijn vrouw en pasgeboren baby naar een door AZG ondersteund gezondheidscentrum in het dorp Touladji te brengen. “We vertrokken om vijf uur ’s ochtends en kwamen pas om tien uur volledig uitgeput aan,” vertelt hij. “In mijn dorp Boulé is er zelfs geen gezondheidscentrum. Vóór de komst van AZG moesten we helemaal naar Nampala reizen voor medische zorg.”
Aan de grens met Burkina Faso stond het district Koro al voor tal van uitdagingen. Aanvallen op verschillende dorpen hebben mensen op de vlucht gejaagd, wat de druk op de gastgemeenschappen verder verhoogt. Daarnaast krijgt de regio regelmatig grote aantallen vluchtelingen uit Burkina Faso op te vangen. Alleen al in mei arriveerden ongeveer 7.000 vluchtelingen in de stad Koro. Daarmee komt het totaal aantal geregistreerde vluchtelingen volgens UNHCR op bijna 68.000, terwijl Koro nu al een van de grootste concentraties vluchtelingen in Mali telt.
AZG biedt medische zorg aan Burkinese vluchtelingen in het centrale gezondheidscentrum en het ziekenhuis van Koro, en organiseert daarnaast mobiele consultaties in de randgebieden. De organisatie werkt ook in afgelegen dorpen zoals Diougani, Diankabou en Baye. Naast de spanningen tussen gemeenschappen zorgt ook de aanwezigheid van rivaliserende gewapende groepen en explosieven langs de wegen daar voor een moeilijkere toegang tot gezondheidszorg.
AZG verstrekt er eerstelijnszorg, moeder- en kindzorg en organiseert noodhulp bij ernstige incidenten met veel slachtoffers. Na aanvallen op verschillende dorpen in Bankass op 6 mei verzorgde AZG bijvoorbeeld een twintigtal gewonden in het ziekenhuis ter plaatse. Tussen januari en april voerde de organisatie meer dan 37.400 medische consultaties uit in de regio.
Ondanks de grote noden blijft de humanitaire hulp ontoereikend. Verschillende organisaties hebben hun activiteiten teruggeschroefd of stopgezet wegens gebrek aan toegang en financiering.
Ook in het zuiden van het land worden regio’s die vroeger relatief gespaard bleven, nu getroffen door toenemende onveiligheid als gevolg van de groeiende aanwezigheid van gewapende groepen. In Koutiala ondersteunt AZG een lokaal gezondheidscentrum in Tiéré, een dorp in het district Molobala, zodat inwoners ondanks de moeilijke omstandigheden toegang blijven houden tot medische zorg.
“De ambulance van het district komt vanwege de onveiligheid niet langer naar Tiéré. Daardoor wordt het moeilijk om patiënten over te brengen naar het ziekenhuis van Koutiala,” zegt Ousmane Dao, adjunct-landencoördinator van AZG in Koutiala.
Djénèba Keïta, die met haar zoon naar het gezondheidscentrum kwam, wijst op de economische gevolgen van de crisis: “Uit angst komen mensen niet meer naar de markt in het dorp en worden onze producten niet meer verkocht. We hebben het hier zwaar. Het wordt steeds moeilijker om voldoende voedsel te hebben.”
Om aan de behoeften van de bevolking tegemoet te komen, is AZG inmiddels actief in verschillende grensdorpen, waaronder Tiéré, Sanguela, Molobala en Soungoumba. De organisatie heeft haar activiteiten uitgebreid met zorg voor kinderen jonger dan 15 jaar, zwangere vrouwen en slachtoffers van geweld, met bijzondere aandacht voor slachtoffers van seksueel geweld.
Ook de toegang tot veilig drinkwater vormt een grote uitdaging in deze afgelegen gebieden. Bezuinigingen op humanitaire programma’s rond water, hygiëne en sanitaire voorzieningen (WASH), in combinatie met de gevolgen van de klimaatverandering, beperken de toegang tot schoon water voor gemeenschappen waarvan de leefomstandigheden almaar verslechteren.
Daarom heeft AZG de levering van drinkwater opgenomen in zijn hulpactiviteiten. In 2025 leverde de organisatie bijna 19 miljoen liter water aan vluchtelingen in Koro en werden vijf boorputten hersteld in afgelegen gemeenschappen in Nampala en Koutiala.
“In het verleden vielen onze waterputten droog en was de waterkwaliteit slecht. Daardoor werden we ziek,” vertelt Djénebou Berthé uit Sougoumba, in de regio Koutiala, waar AZG in april een boorput renoveerde. “Vandaag heeft de toegang tot drinkwater een positieve impact op onze gezondheid en ons dagelijks leven.”
De verslechterende veiligheidssituatie heeft ook geleid tot een afname van de humanitaire aanwezigheid in Mali. Volgens OCHA, het VN-Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken, werden in 2025 al 753 veiligheidsincidenten geregistreerd waarbij humanitaire hulpverleners het doelwit waren. Dat is een stijging van 40 procent ten opzichte van 2024.
De humanitaire crisis in Mali blijft zich ondertussen uitbreiden. Naar schatting hebben meer dan vijf miljoen mensen nood aan hulp. De recente geweldsescalatie, onder meer gekenmerkt door aanvallen van gewapende groepen op verschillende steden in het land op 25 april, brengt de burgerbevolking nog verder in gevaar. Tegen deze achtergrond roept AZG op om veilige en duurzame humanitaire toegang te garanderen voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen.
