De aanhoudende aanvallen op de gezondheidszorg en medisch personeel in Oekraïne lijken deel uit te maken van een opzettelijke strategie om het medische systeem te vernietigen en de bevolking collectief te straffen – en zijn dus geen bijkomstig gevolg van de Russische invasie. Tot die conclusie komt Artsen Zonder Grenzen in haar nieuw rapport “No Safe Place to Heal”
Tussen april 2022 en december 2025 heeft AZG zelf meer dan 20 aanvallen op medische voorzieningen die verband hielden met haar activiteiten gedocumenteerd. Vier ziekenhuizen waar AZG werkzaam was, zijn volledig verwoest. Zeven ambulancestations moesten worden verlaten. AZG heeft de toegang verloren tot meer dan 80 dorpen in zes regio’s die zij ondersteunde met mobiele klinieken voor eerstelijnsgezondheidszorg.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft tussen februari 2022 en eind 2025 maar liefst 2.811 aanvallen op de gezondheidszorg gedocumenteerd, en het Oekraïense ministerie van Volksgezondheid meldt dat Russische troepen in dezelfde periode meer dan 2.500 medische voorzieningen hebben beschadigd of vernietigd, waaronder 327 die volledig zijn verwoest.
Deze aanvallen zijn te consistent, te frequent en te nauwkeurig om toevallig te zijn; wanneer ziekenhuizen herhaaldelijk worden geraakt, wanneer ambulances met precisiedrones worden aangevallen, wanneer medisch personeel wordt gedood terwijl ze in duidelijk gemarkeerde voertuigen op weg zijn om medicijnen te bezorgen – dat is geen toeval. Dit is een patroon; achter patronen schuilt een opzet
Aanvallen op medische infrastructuur en de verlammende angst voor aanvallen op burgers hebben geleid tot een crisis in de toegang tot gezondheidszorg voor mensen die niet-spoedeisende medische behandeling of behandeling voor chronische aandoeningen nodig hebben. Uit een AZG-enquête onder 187 burgers in gebieden vlakbij de frontlinie bleek dat het percentage mensen dat ‘altijd’ of ‘meestal’ toegang had tot gezondheidszorg is gedaald van 72% vóór de escalatie van de oorlog tot slechts 35% sindsdien. Het percentage mensen dat ‘zelden’ of ‘nooit’ toegang tot zorg had, steeg van 7% naar 35%. Mensen lijden en overlijden aan aandoeningen die normaal gesproken onder controle te houden zijn, zoals hart- en vaatziekten, diabetes, epilepsie enz., omdat hun behandeling onderbroken is of ze geen of vertraagde toegang hebben tot zorg.
Ook professionals en diensten lijden zwaar onder geweld: gezondheidszorginstellingen die nog operationeel zijn, kampen met een ernstig tekort aan personeel: in een door Artsen Zonder Grenzen ondersteund ziekenhuis in Cherson is het aantal artsen sinds 2022 met 66% gedaald. Teams van Artsen Zonder Grenzen in het oosten en zuiden van Oekraïne werken onder de voortdurende dreiging van aanvallen met First-Person View (FPV)-drones — wapens waarmee soldaten doelen in realtime nauwkeurig kunnen identificeren en raken. Op 29 september 2025 werden een verpleegkundige en een directeur van een door Artsen Zonder Grenzen ondersteund gezondheidscentrum, die in een duidelijk gemarkeerd voertuig medicijnen aan het bezorgen waren in Lyman, geraakt door een Russische FPV-drone. De directeur verloor bij de aanval een been. Volgens het internationaal humanitair recht kan het opzettelijk aanvallen van duidelijk gemarkeerd medisch personeel of voertuigen neerkomen op een oorlogsmisdaad.
Medisch personeel van Artsen Zonder Grenzen (AZG) in de buurt van de frontlinie en in een centrum voor vroege revalidatie in Tsjerkasy zien hoe de drone-oorlogvoering de medische hulpverlening snel overstijgt. Waar verwondingen vroeger voornamelijk door artillerie werden veroorzaakt, maken drone-aanvallen nu een steeds groter deel uit van de traumagevallen – met als gevolg meerdere slachtoffers met meerdere gelijktijdige verwondingen, hogere infectiecijfers en stijgende percentages sepsis.
Een chirurg van Artsen Zonder Grenzen beschrijft een patiënt die binnenkwam met een geamputeerd rechterbeen, een open breuk in het linkerbeen, een open breuk in de rechterarm, granaatscherven in de linkerarm en meerdere wonden aan de borst, de buik en het hoofd. Vijf chirurgen opereerden tegelijkertijd gedurende ongeveer zes uur. Dezelfde chirurg merkte op: “De eerste strijd is tegen het bloeden. Als de patiënt dat overleeft, is de tweede strijd tegen infectie. En velen verliezen die tweede strijd.”
Dit jaar is het tien jaar geleden dat Resolutie 2286 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN-Veiligheidsraad) werd aangenomen, waarin de bescherming van humanitair en medisch personeel, patiënten en de gezondheidszorginfrastructuur in gewapende conflicten ondubbelzinnig wordt herhaald. Artsen Zonder Grenzen roept alle partijen op om hun verplichtingen uit hoofde van het internationaal humanitair recht na te komen; roept staten met invloed op Rusland op om die invloed aan te wenden om een einde te eisen aan aanvallen op de gezondheidszorg; en roept de Veiligheidsraad op om aanvallen op de gezondheidszorg grondig te onderzoeken en deze publiekelijk aan de kaak te stellen, als blijk van hun inzet voor Resolutie 2286 van de VN-Veiligheidsraad.
