Gezondheidszorg in Soedan onder vuur
Dr. Javid Abdelmoneim, internationaal voorzitter van Artsen Zonder Grenzen (AZG), heeft zojuist een bezoek afgerond aan AZG-projecten in Darfur*. In dit interview deelt hij zijn indrukken uit het veld, de dringende humanitaire noden die hij zag, en de situatie van burgers in wat momenteel een van ’s werelds grootste humanitaire crises is.
* Dr. Javid Abdelmoneim bezocht Tawila in Noord-Darfur; Zalingei en Rokero in Centraal-Darfur; Nyala en Kas in Zuid-Darfur; en El Geneina in West-Darfur
U bezocht onlangs Darfur voor het eerst, nadat u eerder andere delen van Soedan had bezocht. Wat viel u het meest op tijdens deze reis?
Ik bezocht vijf door AZG ondersteunde ziekenhuizen in Darfur. Veel AZG-projecten zijn ziekenhuizen, sommige in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en andere volledig door AZG beheerd. Wat mij het meest trof, is het niveau van zorg dat AZG weet te bieden.
Ik was vooral onder de indruk toen ik een AZG-ziekenhuis in Tawila binnenstapte, in een hete woestijnomgeving, en daar een neonatale intensivecareafdeling in een tent zag, met dubbele isolatie, airconditioning en een niveau van zorg voor pasgeborenen dat echt indrukwekkend was.
Het is belangrijk te benadrukken dat het niet alleen gaat om eerstelijnszorg, vaccinaties, epidemiebestrijding, water en sanitatie; we bieden alle vormen van zorg aan, inclusief seksuele en reproductieve gezondheidszorg.
Er wordt ook volop gewerkt aan de heropbouw en renovatie van ziekenhuizen samen met het ministerie van Volksgezondheid in Nyala en Zalingei. Er zijn veel uitdagingen, maar dat we dit niveau van zorg kunnen bereiken, dat bezorgde me echt een glimlach.
Wat zijn de meest urgente humanitaire noden die u hebt waargenomen?
De noden die ik zag, zijn zeer zorgwekkend. Met het regenseizoen in aantocht kunnen we rekenen op cholera, malaria en een nog moeilijkere toegang tot gezondheidszorg, wat waarschijnlijk tot meer sterfgevallen zal leiden.
Een andere grote zorg zijn de aanhoudende aanvallen op de gezondheidszorg. Het gaat niet alleen om de enorme noden, ook de diensten die daaraan proberen te voldoen, worden zelf aangevallen, wat een verlammend effect heeft.
Daarnaast zijn er grote lacunes in de hulpverlening. Er zijn minder organisaties actief in Darfur dan nodig, wat deels te verklaren valt door de wereldwijde bezuinigingen die een crisis in de hulpverlening hebben veroorzaakt. In Centraal-Darfur is steun ingetrokken bij meer dan 45 eerstelijnsgezondheidscentra.
Wat AZG kan doen, is simpelweg niet voldoende om aan de enorme behoeften te voldoen. We roepen andere organisaties op om alles in het werk te stellen om diensten naar Darfur te brengen.
Als arts, hoe voelde het om de leefomstandigheden van de mensen in Darfur te zien?
Het is enorm zorgwekkend. Ik bracht een dag door in de kampen rond Tawila, waar honderdduizenden mensen onder erbarmelijke omstandigheden leven.
Mensen vertelden dat ze slechts één maaltijd per dag eten. Ze spraken over dorst, lange wachtrijen voor water en snel slinkende voorraden.
Ze maken zich ook zorgen over het regenseizoen. Hun onderkomens zijn gemaakt van riet en gras, en de noodlatrines zitten al vol, waardoor mensen buiten hun behoefte moeten doen. Met de regen brengt dit ernstige gezondheidsrisico’s met zich mee.
Dit zijn duidelijke alarmsignalen en het roept vragen op waarom er, maanden nadat mensen zijn aangekomen, nog steeds zulke tekorten zijn in basisvoorzieningen.
Kunt u iets vertellen over de obstakels en uitdagingen bij de toegang tot gezondheidszorg?
De afgelegen ligging van Darfur is opvallend en de afstanden zijn enorm. Sommige projecten in het Jebel Marra-gebied zijn alleen per ezel bereikbaar en kunnen tijdens het regenseizoen volledig afgesloten raken, wat de aanvoer van materiaal en de toegang voor patiënten belemmert.
Wij reisden vier tot zes uur met de auto tussen steden met ziekenhuizen, over moeilijk begaanbaar terrein. Voor mensen die zorg nodig hebben, een vrouw die gaat bevallen of iemand met ernstige verwondingen, is het extreem moeilijk om een zorginstelling te bereiken.
Vervoer kost geld, gebeurt vaak met ezelskarren en kost tijd: tijd die eigenlijk aan behandeling besteed zou moeten worden.
Afstand, kosten en een gebrek aan infrastructuur vergroten allemaal het risico op ziekte en overlijden.
In Soedan is de gezondheidszorg al herhaaldelijk aangevallen. Wat is de impact hiervan op patiënten en personeel?
Herhaalde aanvallen op de gezondheidszorg zorgen voor een reële angst onder het personeel. Als je weet dat een droneaanval op elk moment je ziekenhuis kan treffen, leef je voortdurend in vrees.
We hebben de afgelopen maanden verschillende aanvallen gezien, onder meer op het Al Jabalain-ziekenhuis in de staat Witte Nijl en in Ad Daein in Oost-Darfur. Daarbij zijn zowel patiënten als zorgverleners om het leven gekomen. Dat zou nooit mogen gebeuren.
AZG blijft strijdende partijen herinneren aan hun verplichtingen onder het internationaal recht. Ziekenhuizen moeten veilige plekken zijn. Hoewel we voorzorgsmaatregelen nemen, kan uiteindelijk weinig een zorginstelling beschermen tegen een grootschalige droneaanval.
Wat geeft u hoop in deze situatie?
Ik blijf realistisch over de vooruitzichten op vrede en zie op korte termijn geen einde aan het conflict. Dit is een crisis van wereldformaat.
Op momenten van machteloosheid richt ik me op kleine daden van zorg en solidariteit: dagelijkse menselijke interacties die nog steeds een verschil maken.
Dat is een sterke eigenschap van de Soedanese samenleving. Er is een diepgeworteld gevoel van gastvrijheid en de wil om elkaar te helpen. Dat geeft mij hoop. Het leeft binnen de gemeenschappen en binnen AZG, en het blijft ons drijven om zorg te blijven bieden.
Was er iets in uw contact met gemeenschappen of personeel dat er echt uitsprong?
Seksueel geweld is een opvallend kenmerk van dit conflict in heel Soedan. Tijdens bijeenkomsten in Tawila vroeg ik naar moedersterfte, kindersterfte en seksueel geweld om de ervaringen van mensen beter te begrijpen.
Over seksueel geweld wordt vaak weinig gesproken vanwege stigma. Toch gaven vrouwen aan dat ze wisten waar ze zorg konden krijgen en zelfs de namen kenden van AZG-medewerkers die hulp bieden.
Dat is een klein positief teken, dat mensen weten waar ze terechtkunnen, maar het toont ook hoe wijdverspreid het geweld is.
Wat zou u willen dat mensen buiten Soedan begrijpen over de situatie?
Mensen moeten weten dat dit een oorlog tegen burgers is. Er is sprake van massaal geweld, ontheemding, aanvallen op de gezondheidszorg en een bijna volledige ineenstorting van het gezondheidssysteem.
Er is geen elektriciteitsnetwerk, geen werkend telefoonnet, geen banksysteem en nauwelijks nog een economie. Droneaanvallen zijn een realiteit. Het is een extreem moeilijke omgeving om in te leven.
Tegelijkertijd zijn er ziekte-uitbraken, ondervoeding, een crisis in de moederzorg, seksueel geweld en etnisch geweld. Dit is een complex en langdurig conflict met een verwoestende impact op de bevolking.
Wat dringend nodig is, is dat strijdende partijen burgers respecteren en beschermen.
