Oost-Tsjaad: Onderzoek naar misbruik en versterking van preventie

AZG zet zich in voor een omgeving die vrij is van misbruik, waaronder uitbuiting en intimidatie.

De term safeguarding die in deze tekst wordt gebruikt, verwijst naar de maatregelen die wij nemen om misbruik te voorkomen, op te sporen en erop te reageren. De veiligheid, waardigheid en vertrouwelijkheid van slachtoffers, evenals hun toegang tot ondersteuning, staan centraal in dit werk.

De beschermingsmaatregelen die wij binnen onze projecten en kantoren hebben ingevoerd en blijven versterken, zijn erop gericht een veilige, waardige en respectvolle omgeving te creëren voor patiënten, gemeenschappen en collega's.

AZG werkt sinds 1981 in Tsjaad en heeft er gereageerd op meerdere humanitaire crises, in een land dat al vóór de oorlog in Soedan ongeveer één miljoen vluchtelingen en intern ontheemden opving.

Toen in april 2023 oorlog uitbrak in het buurland Soedan, vluchtten nog eens 900.000 mensen de grens over naar een gebied met uiterst beperkte middelen, wat leidde tot een dringende behoefte aan medische zorg, onderdak, voedsel, water en sanitaire voorzieningen.

Naarmate steeds meer mensen de grens overstaken, raakten de bestaande kampen en medische structuren snel overbelast.

Na elke piek van geweld in Soedan volgden nieuwe golven vluchtelingen en gewonden. Midden 2023 arriveerden bijvoorbeeld dagelijks ongeveer 2.000 vluchtelingen. Tijdens een bijzonder intense periode in juni 2023 werden in slechts drie dagen tijd 850 gewonde mensen opgenomen in AZG-faciliteiten in Oost-Tsjaad. Op 16 juni alleen al kwamen bijna 400 gewonden aan in onze klinieken.

Door de snelheid en de omvang van de noodsituatie moest AZG haar programma's snel uitbreiden en grote aantallen nieuwe medewerkers aanwerven. Tegen 2025 stelden wij 2.446 mensen tewerk en verleenden wij omvangrijke medische en humanitaire hulp, waaronder 586.900 ambulante consultaties en 979.600 vaccinaties. Daarnaast verdeelden wij gedurende het jaar 362 miljoen liter gechloreerd water.

Eind 2024 werd AZG via een journalistiek onderzoek op de hoogte gebracht van beschuldigingen van seksuele uitbuiting, misbruik en intimidatie in verband met humanitaire operaties in Oost-Tsjaad, waaronder drie specifieke beschuldigingen met betrekking tot personen die voor AZG werkten.

Naar aanleiding van deze berichtgeving startten wij onderzoeken en zetten wij speciaal opgeleide onderzoekers in om de feiten vast te stellen, slachtoffers ondersteuning te bieden, disciplinaire maatregelen te nemen tegen daders en het risico op verder misbruik te verkleinen.

Hoewel het onderzoeken van specifieke meldingen die wij ontvangen standaardpraktijk is binnen AZG, besloten wij in dit geval onderzoek te voeren in alle gebieden waar onze projecten in Oost-Tsjaad actief zijn. Op die manier wilden wij een vollediger beeld krijgen van het misbruik en zoveel mogelijk slachtoffers en daders identificeren.

De bevindingen die hier worden gepubliceerd vormen een samenvatting van het onderzoek en van de maatregelen die naar aanleiding daarvan werden genomen. Zij bevatten niet de onderliggende onderzoeksdossiers of informatie op individueel casusniveau. Dat is nodig om de vertrouwelijkheid en veiligheid van de betrokken personen, waaronder slachtoffers en getuigen, te beschermen en te voorkomen dat informatie die personen of locaties identificeerbaar maakt openbaar wordt gemaakt.

Gedurende acht maanden onderzochten 16 onderzoekers 59 meldingen waarbij personen betrokken waren die werkzaam waren binnen of verbonden waren aan door AZG ondersteunde activiteiten, waaronder medewerkers, dagarbeiders en leveranciers. De meeste meldingen hadden betrekking op seksuele uitbuiting, misbruik en intimidatie.

Zoals bredere maatschappelijke ongelijkheden en machtsonevenwichten, in het bijzonder op het vlak van gender, weerspiegelen ook deze bevindingen dat slachtoffers van misbruik, en vooral van seksueel misbruik, voornamelijk vrouwen waren. Alle daders die tijdens het onderzoek werden geïdentificeerd, waren mannen.

Onze onderzoeken toonden aan dat misbruik en grensoverschrijdend gedrag vaak plaatsvonden in situaties waar belangrijke machtsonevenwichten bestonden, onder meer tussen mensen met gezag of macht en mensen met minder macht, en tussen humanitaire hulpverleners en de mensen die zij geacht worden te helpen.

Elke melding werd zorgvuldig onderzocht. Sommige beschuldigingen konden worden bevestigd, terwijl andere niet volledig konden worden geverifieerd. Dat was onder meer het geval wanneer slachtoffers of vermeende daders niet konden worden geïdentificeerd of teruggevonden nadat zij zich hadden verplaatst binnen of buiten de uitgestrekte vluchtelingenkampen in Oost-Tsjaad.

Slechts een beperkt aantal slachtoffers kon worden geïdentificeerd. Waar dit mogelijk was, werd systematisch medische en psychologische ondersteuning aangeboden. Bezorgdheid over vertrouwelijkheid, veroordeling door anderen of mogelijke represailles beïnvloedde echter of mensen zich veilig genoeg voelden om van deze diensten gebruik te maken.

Wanneer daders konden worden geïdentificeerd en ernstig wangedrag werd vastgesteld, werden sancties opgelegd. Achttien medewerkers werden ontslagen en permanent uitgesloten van tewerkstelling binnen AZG. Op basis van onze onderzoeken beëindigden wij ook een contract met een dienstverlener.

Naast individuele gevallen brachten onze onderzoeken belangrijke tekortkomingen aan het licht in de manier waarop bestaande beschermingsmaatregelen binnen onze programma's werden toegepast.

Tijdens een periode van snelle operationele uitbreiding zorgden lokale aanwervings-, introductie- en begeleidingspraktijken er niet altijd voor dat alle collega's de gedragsverplichtingen van AZG begrepen en naleefden. Risicobeoordelingen op het gebied van safeguarding, die helpen om het risico op misbruik te beperken, werden niet systematisch uitgevoerd. Veel patiënten, collega's en leden van de gemeenschap wisten bovendien niet hoe zij misbruik veilig en vertrouwelijk konden melden.

De humanitaire context vergrootte de risico's nog verder. Conflict, ontheemding, armoede en afhankelijkheid van humanitaire hulp creëerden aanzienlijke machtsonevenwichten. Hoewel wij deze omstandigheden niet kunnen vermijden, kunnen en moeten wij in dergelijke noodsituaties nog meer aandacht besteden aan het voorkomen en aanpakken van misbruik.

Wij hebben onze lokale aanwervingspraktijken, introductieprogramma's en permanente opleidingen voor zowel individuen als teams versterkt, zodat iedereen die voor AZG werkt de regels en gedragsnormen begrijpt die van hen worden verwacht, weet wat als onaanvaardbaar gedrag wordt beschouwd en welke mogelijke gevolgen daaraan verbonden zijn.

In Tsjaad worden safeguarding-overwegingen nu opgenomen in elke fase van de aanwerving en het personeelsbeheer, waaronder vacaturepublicaties, sollicitatiegesprekken, onboarding en voortdurende begeleiding. Zo stellen wij in sommige projecten tijdens sollicitatiegesprekken vragen op basis van praktijksituaties om te peilen naar het inzicht van kandidaten in het voorkomen van misbruik en naar hoe zij zouden reageren wanneer zij ongepast gedrag waarnemen.

Deze praktijken blijven zich verder ontwikkelen, met meer aandacht voor bewustwording rond safeguarding en de verantwoordelijkheden die daarmee gepaard gaan binnen verschillende functies, in het bijzonder functies met rechtstreeks contact met patiënten.

Teams hebben risicoanalyses uitgevoerd om omstandigheden te identificeren waarin mensen een verhoogd risico lopen op misbruik, zodat preventieve maatregelen kunnen worden ingevoerd. Dat omvat onder meer het aanpassen van meldingsmechanismen, het herontwerpen van activiteiten, diensten en programma's, en het vergroten van de bewustwording rond misbruik en meldingsmogelijkheden bij mensen die het minst geneigd zijn om bezorgdheden te melden.

Wij hebben de lokale safeguarding-ondersteuning versterkt zodat deze systematischer samenwerkt met onze teams in Oost-Tsjaad. Op die manier kunnen safeguarding-principes beter worden geïntegreerd in hun dagelijkse werk en in onze programma's, en kunnen opkomende risico's sneller worden geïdentificeerd, voorzien en aangepakt.

In nauwe samenwerking met patiënten, vrouwengroepen en gemeenschapsleiders hebben wij de bewustwording rond misbruik en grensoverschrijdend gedrag versterkt, evenals de kennis over hoe bezorgdheden veilig en vertrouwelijk kunnen worden gemeld.

In sommige van onze projecten in Oost-Tsjaad organiseerden wij focusgroepen met gemeenschappen om beter te begrijpen welke meldingsmechanismen mensen het veiligst en meest toegankelijk vinden. Op basis van deze feedback hebben wij een patiëntencontactpersoon aangesteld. Die heeft als taak regelmatig in gesprek te gaan met patiënten in ziekenhuizen, gezondheidscentra en gemeenschappen om uit te leggen wat als onaanvaardbaar gedrag wordt beschouwd, hoe bezorgdheden kunnen worden gemeld en om rechtstreeks te luisteren naar de ervaringen van mensen met AZG.

Door deze open communicatie te onderhouden, creëren wij vertrouwde ruimtes waar mensen hun ervaringen kunnen delen en kunnen teams bezorgdheden identificeren voordat problemen zich voordoen.

Wij werken er ook aan om het aandeel vrouwen binnen onze programma's te vergroten, in het bijzonder binnen de moeder- en kindzorg. Daarbij erkennen wij dat sommige patiënten en medewerkers zich comfortabeler voelen om bezorgdheden rond misbruik met vrouwen te bespreken.

Deze veranderingen zijn niet alleen bedoeld om het voor mensen gemakkelijker te maken misbruik te melden, maar ook om AZG te helpen signalen van misbruik te identificeren voordat het plaatsvindt, of sneller nadat het heeft plaatsgevonden zodat gepaste actie kan worden ondernomen.

Wij erkennen dat de ondersteuning die wij slachtoffers in Oost-Tsjaad boden beperkt was. Er waren grotere inspanningen nodig om proactief contact op te nemen met slachtoffers, hun individuele behoeften en voorkeuren beter te begrijpen en passende vormen van ondersteuning te identificeren die verder gaan dan wat AZG rechtstreeks kan aanbieden.

Tal van obstakels kunnen slachtoffers ervan weerhouden ondersteuning te zoeken, en deze kunnen nog groter zijn in de contexten waarin wij werken. Slachtoffers kunnen geconfronteerd worden met aanzienlijke stigmatisering en negatieve gevolgen wanneer zij naar voren komen. Passende, op slachtoffers gerichte ondersteuningsdiensten zijn soms beperkt beschikbaar, moeilijk toegankelijk, onvoldoende bekend of genieten weinig vertrouwen.

Vooral vrouwen kunnen praktische drempels ervaren, waaronder zorgtaken, die het moeilijk maken om hulp te zoeken of te ontvangen. Daarnaast kunnen mensen vrezen voor represailles of een gebrek aan vertrouwelijkheid.

Daarom zijn inspanningen om misbruik te voorkomen, nog vóór het zich voordoet, des te belangrijker, net als actieve detectie van gevallen van misbruik. Regelmatige consultaties en gesprekken met patiënten, gemeenschappen en collega's vormen een essentieel onderdeel van dit werk. Door veilige en vertrouwde omgevingen te creëren waarin mensen zich kunnen uitspreken, kunnen wij problemen beter vroegtijdig identificeren en handelen voordat misbruik plaatsvindt.

Wij werken eraan om de ondersteuning die wij slachtoffers bieden verder te versterken en ervoor te zorgen dat mensen weten dat zij hulp kunnen zoeken zonder angst voor represailles van AZG of voor het verlies van toegang tot humanitaire hulp.

Onderrapportering blijft een uitdaging binnen de volledige humanitaire sector en in de bredere samenleving. Een stijging van het aantal meldingen kan erop wijzen dat mensen meer vertrouwen hebben om zich uit te spreken, terwijl een laag aantal meldingen niet noodzakelijk betekent dat er geen problemen bestaan.

Sommige mensen vrezen bovendien dat het melden van misbruik gevolgen kan hebben voor hun toegang tot hulp, of dat hun melding toch niet tot actie zal leiden. Deze drempels behoren tot de vele redenen waarom misbruik verborgen kan blijven en waarom het versterken van het vertrouwen in meldingssystemen een centrale prioriteit blijft.

In Oost-Tsjaad, net als in vele andere contexten, bleek uit gesprekken met lokale leiders dat seksueel misbruik en aanverwante thema's bijzonder gevoelig of zelfs taboe kunnen zijn. Mensen voelen zich daardoor mogelijk niet op hun gemak om hierover met buitenstaanders te spreken.

Wantrouwen tegenover juridische mechanismen kan eveneens een rol spelen. Mensen ervaren vaak niet dat het melden van misbruik tot positieve resultaten leidt. Die perceptie beïnvloedt ook andere meldingskanalen, waaronder de mechanismen die door AZG zijn opgezet.

Dit illustreert waarom effectieve safeguarding niet alleen afhankelijk is van robuuste preventie- en meldingsmechanismen. Het vereist ook inzicht in de specifieke risico's, gedragingen en percepties binnen elke context, alsook overleg en dialoog met verschillende leden van de gemeenschap zodat onze aanpak daaraan kan worden aangepast.

Vertrouwen opbouwen betekent laten zien aan patiënten, gemeenschappen en medewerkers dat meldingen worden gehoord, ernstig worden genomen en daadwerkelijk tot actie leiden.

De bevindingen uit Oost-Tsjaad hebben ook geleid tot veranderingen binnen de hele organisatie.

Het afgelopen jaar hebben wij onze wereldwijde screeningsprocedures versterkt om te voorkomen dat personen die zich schuldig hebben gemaakt aan misbruik of ernstig wangedrag zich tussen AZG-projecten verplaatsen en elders binnen de organisatie opnieuw worden aangeworven.

Wij hebben onze procedures voor aanwerving, introductie en begeleiding versterkt en het aantal safeguarding-specialisten en onderzoekers uitgebreid dat ter ondersteuning van landenteams kan worden ingezet.

Wij erkennen dat sterkere beleidsmaatregelen en systemen op zich geen bewijs van succes zijn. Wat telt, is of zij daadwerkelijk leiden tot veiligere omgevingen, meer vertrouwen in meldingsmechanismen en betere ondersteuning van slachtoffers.

Wij zullen blijven evalueren wat goed werkt, resterende tekortkomingen aanpakken en publiek rapporteren over misbruik en grensoverschrijdend gedrag via onze jaarlijkse rapportering over gedrag en verantwoording.

Dit werk eindigt niet met de onderzoeken in Oost-Tsjaad. Misbruik en grensoverschrijdend gedrag kunnen overal voorkomen, maar de risico's kunnen groter zijn waar aanzienlijke machtsonevenwichten bestaan.

Onze verantwoordelijkheid is om die risico's zoveel mogelijk te beperken, omgevingen te creëren waarin mensen zich veilig voelen om bezorgdheden te melden, slachtoffers te ondersteunen en daadkrachtig op te treden wanneer misbruik plaatsvindt.

Wij blijven ons ertoe verbinden elke melding te onderzoeken, daders ter verantwoording te roepen en uit elk geval te leren, zodat wij kunnen versterken hoe wij misbruik en grensoverschrijdend gedrag voorkomen, opsporen en aanpakken, waar ter wereld wij ook werken.