Moedersterfte is geen toeval, maar een kwestie van toegang tot zorg
Elke twee minuten sterft wereldwijd een vrouw aan complicaties tijdens zwangerschap of bevalling — meestal vermijdbaar. Toch blijven structurele drempels zoals armoede, onveiligheid en genderongelijkheid vrouwen weghouden van levensreddende zorg. De ervaringen van vrouwen in verschillende landen tonen hoe universeel dit probleem is. AZG zet zich in om deze ongelijkheid te verkleinen en levens te redden.
"Ik weet niet wat er van haar zal worden. Het is een meisje"
Verhalen van vrouwen uit enkele van de meest afgelegen gebieden ter wereld laten zien dat de uitdagingen om een bevalling te overleven opvallend gelijk zijn, over continenten heen. En dat deze uitdagingen te voorkomen zijn.
Hermina woont in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), Murjanatu in het noorden van Nigeria, en Sabera is een Rohingya-vluchteling in Bangladesh. Hoewel zij in totaal verschillende contexten leven, brengen de moeilijkheden die zij enkel door hun zwangerschap hebben ervaren hen dichter bij elkaar.
“Ik ben van vijf tot negen uur ’s ochtends te voet gekomen. Ik moest alleen komen — mijn ouders arriveerden pas de volgende dag. Mijn man wilde meegaan, maar zijn fiets was kapot,” vertelt Hermina Nandode terwijl ze haar baby vasthoudt, gewikkeld in een kleurrijke deken.
Ze spreekt vanuit het ziekenhuis van Batangafo in het noorden van CAR, waar sommige vrouwen tot wel 100 kilometer moeten afleggen om tijdens hun zwangerschap medische zorg te krijgen. Na drie weken in Bignola en een veilige bevalling glimlacht Hermina. Maar haar uitdrukking slaat al snel om in bezorgdheid.
“Ik weet niet wat er van haar zal worden,” zegt ze zacht. “Het is een meisje.”
De problemen beginnen bij de beperkte toegang tot verloskundige zorg door het gebrek aan gezondheidscentra. Daar komen de grote afstanden tussen dorpen en klinieken bij, het gebrek aan transport, onveiligheid en de kosten van de reis. Sommige gezondheidscentra zijn slechts tot het begin van de namiddag open. En in sommige gevallen is er, door onveiligheid, geen opgeleid personeel of geen medicatie beschikbaar.
In het noorden van Nigeria wacht Murjanatu in het door AZG ondersteunde Shinkafi General Hospital op een transfer naar een referentieziekenhuis om haar ernstige bloedarmoede te behandelen. Ze stelde het zoeken van zorg uit vanwege de kosten, zelfs voor basiscontroles tijdens de zwangerschap.
“Als je geen geld hebt, kun je zelfs niet op prenatale consultatie. Niemand helpt je zonder betaling.”
Sommige vrouwen leggen meer dan 200 kilometer af om in Shinkafi toegang te krijgen tot de gratis zorg van AZG.
"Sommige mannen laten hun vrouw naar het ziekenhuis gaan, anderen niet"
In Cox’s Bazar, Bangladesh, deelt Sabera een gelijkaardige ervaring.
“Soms moeten we huishoudelijke spullen verkopen of geld lenen om in een medisch noodgeval naar het ziekenhuis te kunnen.”
Nu ze dicht bij de bevalling van haar zesde kind is, wijst ze op een van de meest voorkomende obstakels voor vrouwen: “Sommige mannen laten hun vrouw naar het ziekenhuis gaan, anderen niet.”
“Een vrouw kan thuis ernstig lijden, zelfs bloeden of een zware complicatie hebben, maar ze mag niet naar het ziekenhuis zonder toestemming van haar man,” zegt Patience Otse, hoofdverloskundige van AZG in Shinkafi. “Soms is de man zelfs niet thuis, en moet ze wachten tot hij terugkomt.”
Raquel Vives, verloskundige en expert seksuele en reproductieve gezondheid bij Artsen Zonder Grenzen (AZG), zegt dat moedersterfte vaak onzichtbaar blijft, terwijl de Verenigde Naties waarschuwen dat elke twee minuten een vrouw sterft aan complicaties tijdens zwangerschap of bevalling.
“Als je thuis bevalt, word je gezien als een sterke vrouw. Ga je naar het ziekenhuis, dan niet.”
Alida Fiossona verwacht haar derde kind in Bignola, een kraamverblijf dat AZG heeft opgezet naast het ziekenhuis van Batangafo om vrouwen met vastgestelde risicofactoren tijdig zorg te bieden. Naast medische zorgen wijst Alida op het sociale stigma waarmee veel vrouwen worden geconfronteerd.
“Sommige mensen bespotten en marginaliseren vrouwen die naar het kraamverblijf komen. Maar mijn gezondheid is belangrijker — hun mening doet er niet toe.”
Culturele overtuigingen vormen eveneens een grote drempel, voegt Otse toe. “Als je thuis bevalt, word je gezien als een sterke vrouw. Ga je naar het ziekenhuis, dan niet.”
Een van de belangrijkste — maar vaak genegeerde — oorzaken van moedersterfte is onveilige abortus. Zelfs wanneer die niet dodelijk is, kan ze leiden tot langdurige gevolgen zoals onvruchtbaarheid en chronische pijn. In veel van onze projecten behandelen we regelmatig vrouwen met ernstige, levensbedreigende complicaties na abortussen die ze zelf of door ongetrainde personen hebben laten uitvoeren, in onhygiënische omstandigheden. In de contexten waar wij werken, dwingen restrictieve wetgeving, stigma en gebrek aan toegang tot anticonceptie vrouwen tot gevaarlijke abortuspraktijken.
"Ik wil met mijn baby gezond naar huis gaan"
“We hebben geen geld. Om naar het ziekenhuis te gaan heb je kleren nodig voor jezelf en de baby — maar zelfs dat konden we ons niet veroorloven. En ik spreek geen Sango,” legt Honorine uit.
Haar beslissing om zorg te zoeken werd beïnvloed door de complicaties bij eerdere zwangerschappen en het advies van gemeenschapsgezondheidswerkers in haar dorp.
“Vroeger schaamde ik me omdat ik niets had. Maar na wat ik heb meegemaakt, zal ik bij een volgende zwangerschap alles doen om naar het ziekenhuis te gaan,” zegt ze. “Ik heb alles opzijgezet, want ik wil met mijn baby — en gezond — naar huis.”
Voor dit kraamverblijf werd opgericht, verloren veel vrouwen hun baby’s onderweg naar verre gezondheidscentra. Sommigen verloren zelfs hun eigen leven. Ik herinner me een vrouw uit Kabo [een stad op 60 kilometer van Batangafo] die haar eerste drie zwangerschappen had verloren. Bij de vierde kwam ze naar het ziekenhuis en kon ze veilig bevallen.
In 2024 ondersteunden AZG-teams wereldwijd meer dan 1.000 bevallingen per dag — in totaal 369.000. Vijftien procent daarvan vond plaats in Nigeria, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Bangladesh. Maar het werk gaat veel verder dan de verloskamer: AZG wil de vertragingen en barrières verminderen die het leven van zwangere vrouwen in gevaar brengen.