Artsen Zonder Grenzen

Hoe het ooit begon…

© AZG

In Biafra – nu een deel van Nigeria - woedt begin jaren ‘70 een oorlog waarbij een deel van de bevolking doelbewust wordt uitgesloten van voedselhulp. Franse dokters zijn hier als hulpverleners van het Rode Kruis getuige van. Vanwege de neutraliteit van het Rode Kruis kunnen ze zich niet uitspreken. Een gelijkaardige situatie doet zich voor in Oost-Pakistan, het huidige Bangladesh, waar in 1970 een zware tyfoon honderdduizenden levens eist. Door nalatigheid van de centrale overheid zien 10 miljoen mensen geen andere oplossing dan naar India te vluchten. Ook de hulp van de Verenigde Naties is laattijdig en ontoereikend.

Het medische tijdschrift Tonus lanceert al snel een oproep aan Franse artsen om hulp te gaan bieden aan de miljoenen mensen in nood. Journalisten en dokters zijn in 1971 als eersten actief betrokken bij de oprichting van Médecins Sans Frontières in Frankrijk, een medische hulporganisatie die een grotere vrijheid van handelen wil hebben én zich publiek wil uitspreken over bepaalde situaties.

Enkele artsen richten in 1980 de Belgische tak van Artsen Zonder Grenzen (AZG) op. Vanuit een piepklein kantoortje aan de Waterloose Steenweg in Brussel stuurt de organisatie haar eerste hulpverlener uit. Het is een dokter die gaat werken in de vluchtelingenkampen in Thailand.

Groei

© Sebastiao Salgado/Amazonas Image

De ontwikkeling van de organisatie gaat snel en nieuwe landenprojecten gaan open: Tsjaad, Mali, Ethiopië. Het kleine groepje pioniers groeit uit tot een grote beweging. Bij de aardbeving in Armenië in 1988 laat de toenmalige Sovjet-Unie voor de eerste maal buitenlandse hulpverleners toe. AZG  is er als een van de eersten om de enorme noden te lenigen.De val van de Berlijnse Muur in 1989 opent ook de grenzen naar het uiteenvallende Oostblok. Niet langer richt AZG zich alleen op ontwikkelingslanden; ze start nieuwe projecten in Oost-Europa.

In het hoofdkantoor in Brussel komt naast de normale projectwerking ook een noodhulpafdeling om sneller en efficiënter op noodsituaties te kunnen reageren, en in verschillende landen worden bijkantoren opgestart die zich bezighouden met voorlichting, fondsen- en personeelswerving.

Het medische werk omvat curatieve en preventieve verzorging en is zowel op urgenties als op langetermijnprojecten afgestemd. Verder werkt AZG rond voeding, sanitaire voorzieningen en psychosociale hulp. Waar mogelijk werken de teams nauw samen met regeringen en lokale organisaties om de medische structuren op nationaal niveau te versterken.

Schendingen van het humanitair recht

© B.Press/UNHCR

In de daarop volgende jaren zijn de medewerkers van AZG getuige van de etnische zuiveringen in voormalig Joegoslavië, de genocide in Rwanda, de uitroeiingspolitiek van Irak tegen de Koerden,... Dergelijke gruwelijke gebeurtenissen noodzaken AZG zich herhaaldelijk in het openbaar uit te spreken en de internationale gemeenschap te wijzen op haar verantwoordelijkheden.

AZG beschouwt het als een deel van haar taak om publiek te getuigen over medische wantoestanden en ernstige schendingen van het humanitair recht in gebieden waar de organisatie werkzaam is. Dit heeft tot doel de internationale gemeenschap de ogen te openen over wat er zich daadwerkelijk afspeelt in bepaalde situaties, en om, indien mogelijk, de omstandigheden van de lokale bevolking te verbeteren.

In 1995 wordt tijdens een internationale vergadering in het Franse Chantilly expliciet bevestigd dat pleitbezorging en het afleggen van getuigenis een integraal onderdeel vormen van het werk van AZG.

Nobelprijs

In de jaren ’90 maakt AZG een stormachtige groei door. De schaalvergroting en de hogere eisen die aan de organisatie worden gesteld, nopen tot verdere professionalisering op gebied van rekrutering, voorbereiding en begeleiding van veldmedewerkers.

AZG krijgt erkenning wanneer zij in oktober 1999 de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. De onderscheiding geldt niet alleen voor haar medische werk, maar vooral ook voor haar optreden als pleitbezorger voor bevolkingsgroepen in nood. Het geldbedrag dat verbonden is aan de prijs wordt besteed aan een internationale campagne voor betaalbare medicijnen voor de armste bevolkingsgroepen in de wereld.

21ste eeuw

Aan het begin van het derde millennium worden humanitaire organisaties geconfronteerd met zeer omvangrijke opgaven. Behalve de interventies in conflictgebieden en de menselijke crisissen en drama’s moet AZG ook uitdagingen aangaan zoals medische uitsluiting, de verwoestingen door aids, de toename van epidemieën als tuberculose en malaria, de instorting van de openbare gezondheidssystemen, de afwezigheid van geneesmiddelen,…

Tegenover deze nieuwe uitdagingen moet AZG haar eigen karakter bewaren: dat van een organisatie die midden in de samenleving staat, die via humanitaire en medische acties en het afleggen van getuigenis bijdraagt tot een neutrale en onafhankelijke hulpverlening aan mensen in nood.