Artsen Zonder Grenzen

West-Europa

Artsen Zonder Grenzen in West-Europa

Artsen Zonder Grenzenwerkt niet alleen in derdewereldlanden. Ook in verschillende Europese landen zijn er projecten. Die worden opgezet voor mensen die, ondanks het uitgebouwde gezondheidsysteem van welvarende landen, toch geen toegang krijgen tot gezondheidszorg. Vaak gaat het om migranten, asielzoekers en mensen zonder papieren.

Klik hier om te weten waar kwetsbare groepen in België terecht kunnen nu Artsen Zonder Grenzen haar projecten heeft overgedragen. Klik op de landen hieronder om de activiteiten van Artsen Zonder Grenzen per land te bekijken.

België  • Frankrijk  • Griekenland  • Italië • Malta

BELGIË

Artsen Zonder Grenzen was twintig jaar lang actief in België, tussen 1989 en 2009. In vier steden, Verviers, Luik, Brussel en Antwerpen, werden activiteiten opgezet om de toegang tot gezondheidszorg voor kwetsbare bevolkingsgroepen te verzekeren.

Oorspronkelijk ging het vooral om daklozen, nadien om mensen zonder papieren. Eind 2009 werd er een tijdelijk vluchtelingenkamp opgezet in Brussel om de problematiek van opvang voor asielzoekers onder de aandacht te brengen.

Vijf ngo's, waaronder Artsen Zonder Grenzen, zetten in de herfst van 2009 een vluchtelingenkamp op in Brussel. © Gaël Turine

Stadsprojecten

Enerzijds voerde Artsen Zonder Grenzen zelf medische en psychosociale consultaties uit, maar de voornaamste activiteit bestond erin om aan de bevoegde autoriteiten te tonen waar het systeem schortte en wat er eventueel aan gedaan kon worden. Het is immers niet aan Artsen Zonder Grenzen om permanente, structurele oplossingen te bieden in verband met gezondheidszorg, in België net zo min als elders ter wereld.

In 2000 kon Artsen Zonder Grenzen uit Verviers vertrekken, omdat duidelijk was dat het systeem intussen goed functioneerde. In Luik heeft de overheid het werk van Artsen Zonder Grenzen verdergezet, via de creatie van een Relais Santé, een onthaalstructuur die mensen zonder papieren toegang verschaft tot het bestaande gezondheidssysteem.

In Brussel verbeterde de situatie niet op dezelfde manier. Daar droeg Artsen Zonder Grenzen het project in 2008 over aan de organisatie Dokters van de Wereld. Ook in Antwerpen werd het project overgedragen aan Dokters van de Wereld, in 2009. Daarmee verdween het laatste project in België van Artsen Zonder Grenzen.

Vluchtelingenkamp in Brussel

In november 2009 zette Artsen Zonder Grenzen in het centrum van Brussel een vluchtelingenkamp op. Dat gebeurde om de aandacht te vestigen op de politieke impasse rond de opvang en accommodatie van asielzoekers in België.

De Europese en Belgische wetgeving schrijft voor dat asielzoekers opvang moeten krijgen wanneer ze een officiële asielaanvraag hebben ingediend. Maar de opvangcentra van de overheid zaten sinds een jaar overvol. Daardoor bleven asielzoekers niet alleen op straat staan, maar werd hen ook de toegang ontzegd tot andere rechten zoals gezondheidszorg.

Artsen Zonder Grenzen werd opgeroepen door een coalitie van ngo’s die druk wilden uitoefenen op de regering om haar haar wettelijke verantwoordelijkheden op te nemen. Herhaalde verzoeken aan de regering om de aanhoudende crisis in de huisvesting aan te pakken, waren onbeantwoord gebleven. Op 18 november 2009 zette een team van Artsen Zonder Grenzen een vluchtelingenkamp op in het centrum van Brussel.

Het kamp was symbolisch en nooit bedoeld als alternatief voor de door de Belgische regering georganiseerde opvang. De coalitie van ngo’s slaagde erin om de garantie te verkrijgen voor de opvang van 450 asielzoekers als tijdelijke noodmaatregel, bovenop de accommodatie die tegen eind december en in de loop van 2010 beschikbaar zou zijn.

Ondanks deze inspanningen houdt het opvangprobleem aan. Artsen Zonder Grenzen zal verder met andere ngo’s samenwerken om ervoor te zorgen dat de Belgische regering haar belofte houdt om aan de noden van migranten tegemoet te komen.

Waar kunnen kwetsbare groepen nu terecht?

Brussel: Dokters van de Wereld
COZO – Centrum voor Onthaal, Zorg en Oriëntatie
Artoisstraat 46 – 1000 Brussel
Voor afspraken: 02/513.28.97
Voor inlichtingen: 02/513.25.79
info.caso@medecinsdumonde.be

Vrije medische consultaties op maandag om 13u, op donderdag om 9u en op vrijdag om 13u. Op andere momenten op afspraak.

Antwerpen: Dokters van de Wereld
COZO – Centrum voor Onthaal, Zorg en Oriëntatie
Van Maerlantstraat 56 – 2060 Antwerpen
Tel 03/231.36.41
info.antwerpen@doktersvandewereld.be

Vrije medische consultaties op maandag om 9u en op donderdag om 13u. Op andere momenten op afspraak

Luik: Relais Santé
Place Saint-Jacques 13 – 4000 Luik
04/220.58.97
website

Verviers: OCMW
Rue du Collège 49 – 4800 Verviers
087/307.307
website

> terug naar boven

FRANKRIJK

Asielzoekers in Frankrijk worden geconfronteerd met regionale politieke doelstellingen die erop gericht zijn de vluchtelingenstromen doorheen Europa te beperken. Bijgevolg wordt het moeilijker om Frankrijk binnen te komen en de administratieve procedures om asielaanvragen in te dienen worden steeds complexer. Asielzoekers die geen Frans spreken en op straat moeten slapen, hebben het erg moeilijk om psychologische bijstand te vinden.

Veel migranten zijn in hun thuisland geweld, schendingen van de mensenrechten en armoede ontvlucht, om uiteindelijk als dakloze en behoeftige in Frankrijk moeten leven. Migranten zonder geldige immigratiepapieren zijn uitermate kwetsbaar en leven met angsten en emotionele trauma’s als gevolg van wat ze in hun thuisland meemaakten, de reis naar Frankrijk en de leefomstandigheden waarin ze terechtkomen. Op straat leven leidt ook tot fysieke gezondheidsproblemen.

Tot het Villeminplein in augustus 2009 ontruimd werd, leefden er voornamelijk Afghaanse vluchtelingen op straat. © Dragan Lekic/Libre arbitre

Medische, sociale en psychologische hulp

In 2007 ging Artsen Zonder Grenzen in Parijs van start met een nieuw programma om migranten te voorzien van medische bijstand, psychologische verzorging en sociale begeleiding voor mensen in nood die naar Frankrijk kwamen in de hoop er asiel en bescherming te vinden. Sommigen kwamen pas recent in Frankrijk toe, andere verblijven al geruime tijd in het land.

Een multidisciplinair team biedt behandeling en bijstand op maat van elke patiënt: therapeutische verzorging wordt aangevuld met medische, sociale en wettelijke doorverwijzingen en advies. In de eerste twee jaar en een half dat het centrum open was, kregen er meer dan 650 mensen hulp.

In totaal voerde het medisch personeel van Artsen Zonder Grenzen meer dan 7.000 consultaties uit: in 50 procent van de gevallen ging het om psychologische verzorging, voor 25 procent om medische verzorging en 25 procent om sociale bijstand. Psychologen hielpen 365 migranten en asielzoekers en hebben 160 regelmatige patiënten.

Mensen zonder geldige immigratiepapieren zijn uitermate kwetsbaar en leven met angst als gevolg van hun erbarmelijke leefomstandigheden, maar ook om wat ze in hun thuisland doormaakten. Psychologische hulp is essentieel om een verdere achteruitgang van hun emotionele toestand en in het ergste geval zelfmoordpogingen te vermijden. Van de patiënten die naar het centrum komen, verklaart 41 procent zelfmoordgedachten te hebben.

Tijdens de zomer van 2009 organiseerde Artsen Zonder Grenzen een weekend voor de behandeling van schurft bij Afghaanse migranten die in de straten van Parijs leven. In november verstrekte 2009 Artsen Zonder Grenzen noodhulp om daklozen en behoeftigen door de winterperiode te helpen.

> terug naar boven

GRIEKENLAND

Het aantal migranten, asielzoekers en vluchtelingen zonder papieren dat toekomt in Griekenland is de voorbije jaren fors toegenomen. Het officiële aantal buitenlanders dat in Griekenland verblijft bedraagt 800.000, maar in dat cijfer zijn de naar schatting 200.000 migranten zonder papieren niet opgenomen.

De migranten komen in Griekenland vaak terecht in schrijnende leefomstandigheden. Volgens de Griekse wet kunnen migranten zonder papieren twaalf maanden worden opgesloten in gesloten detentiecentra.

Gesloten centrum Pagani op het Griekse eiland Lesbos in oktober 2009. © Giorgos Moutafis

De sanitaire voorzieningen en de gezondheidszorg in de detentiecentra gaan van rudimentair tot uitermate slecht. Van psychosociale ondersteuning is helemaal geen sprake. Er zijn geen voorzieningen om tegemoet te komen aan de noden van kwetsbare groepen zoals vrouwen, kinderen, chronisch zieken of slachtoffers van foltering.

Eenmaal de detentieperiode voorbij, worden migranten, ook onvergezelde minderjarigen, aan hun lot overgelaten. Ze eindigen meestal dakloos. Migranten zonder papieren hebben alleen in noodsituaties toegang tot het publieke gezondheidssysteem. Maar zelfs dan hebben ze vaak geen geld voor behandeling en medicatie.

Momenteel biedt Artsen Zonder Grenzen mensen zonder papieren en asielzoekers psychosociale bijstand in drie opvangcentra: Pagani op het eiland Lesbos, Venna in Rodopi en Filakio in Evros, beide in Noord-Griekenland.

Artsen Zonder Grenzen in Patras

Patras is de belangrijkste Griekse haven voor migranten die West-Europa hopen te bereiken. Tussen mei 2008 en augustus 2009 beheerde Artsen Zonder Grenzen een dagkliniek in de sloppenwijk van Afghaanse migranten en organiseerde het mobiele klinieken op andere plaatsen om hulp te bieden aan Afrikaanse migranten. Het project werd in september 2009 gesloten na de afbraak van de sloppenwijk door de Griekse autoriteiten en de forse afname van de migrantenbevolking in het gebied.

Artsen Zonder Grenzen in detentiecentra

Artsen Zonder Grenzen werkte in het detentiecentrum van Pagani op het eiland Lesbos tussen juni en september 2008. Toen sloot Artsen Zonder Grenzen het project en betreurde het openlijk de gebrekkige medewerking van de regionale autoriteiten. In augustus 2009 startte Artsen Zonder Grenzen opnieuw met psychosociale hulpprogramma’s in Pagani, Venna en Filakio. Psychologen en tolken bieden er hulp in individuele of groepssessies.

Artsen Zonder Grenzen-patiënten in de detentiecentra vertonen symptomen van angst (28%), depressie (26%) en posttraumatische stressstoornissen (11%). Ze zijn ontworteld en de moeilijke leefomstandigheden, de overbevolking, de opsluiting en de dreiging van gedwongen repatriëring werken het gevoel van ontreddering verder in de hand.

De leefomstandigheden zijn vaak onaanvaardbaar en vernederend. Het aantal migranten in Pagani bedroeg vaak meer dan 800 en zelfs tot 1.200 in een infrastructuur waarvan de capaciteit officieel 275 bedraagt. Er was vaak maar één werkend toilet per 100 of 200 mensen. Veel migranten moesten op vuile matrassen op de vloer slapen, middenin het water van overlopende douches. Ze mochten slechts zelden naar buiten en families werden uit elkaar gehaald.

In november 2009 ging het detentiecentrum van Pagani tijdelijk dicht voor renovatiewerken, na herhaalde oproepen van Artsen Zonder Grenzen aan de autoriteiten om meer aandacht te schenken aan de humanitaire noodsituatie.

Artsen Zonder Grenzen blijft bij de autoriteiten hameren op de miserabele leefomstandigheden in de detentiecentra, het tekort aan medische verzorging, de afwezigheid van mentale gezondheidshulp, de gebrekkige opvang van onvergezelde minderjarigen, het gebrek aan screening en de afwezigheid van een systeem voor de opvolging van medische problemen.

> terug naar boven

ITALIË

Italië is al lang een doel- en transitland voor migranten en asielzoekers die vaak op de vlucht zijn voor conflicten, armoede en grootschalige schendingen van de mensenrechten. Maar volgens een wet van 2009 werd ingevoerd, is het strafbaar om Italië illegaal binnen te komen en er te blijven.

Door zo’n criminaliserende beleidsmaatregelen worden migranten kwetsbaarder voor uitbuiting en wordt hen vaak gezondheidszorg onthouden. Voor vluchtelingen die proberen Italië te bereiken, wordt de reis er door de verstrenging van de grenscontroles alleen maar langer en onveiliger op.

Vluchtelingen in opvangcentrum op Lampedusa in 2008. © Christian Sinibaldi

Bij een recent onderzoek in meer dan twintig gesloten centra voor migranten en opvangcentra voor asielzoekers stelde Artsen Zonder Grenzen overbevolking, slechte leefomstandigheden en ernstige tekortkomingen in de gezondheidsvoorzieningen vast.

Artsen Zonder Grenzen verstrekt in Italië al sinds 1999 gezondheidszorg aan migranten en blijft ook hun benarde situatie aan de kaak stellen.

Medische hulp aan bootvluchtelingen op Lampedusa

Van 2002 tot 2009 was Artsen Zonder Grenzen actief op het eiland Lampedusa. Migranten en vluchtelingen arriveerden hier vaak met bot- en spierproblemen, uitdrogingsverschijnselen en brandwonden door blootstelling aan de zon en brandstof. Velen waren getraumatiseerd door de reis. Door de nieuwe overheidsmaatregelen in mei 2009 is de migratie naar Lampedusa per boot stilgevallen.

Toegang tot gezondheidszorg voor migranten zonder papieren

De voorbije zeven jaar heeft Artsen Zonder Grenzen 35 klinieken opgericht die gezondheidszorg en psychologische zorgen verstrekken aan migranten zonder papieren in zes Italiaanse regio's. De klinieken werden geïntegreerd in de nationale gezondheidszorg en bij de zorgverlening werd de anonimiteit van de migranten gewaarborgd. In 2009 werden vier klinieken in de regio Campania nog steeds door Artsen Zonder Grenzen beheerd. Geleidelijk worden de klinieken overgedragen aan de lokale gezondheidsinstanties.

Hulp aan buitenlandse seizoensarbeiders

Sinds 2005 verleent Artsen Zonder Grenzen medische en humanitaire hulp aan buitenlandse seizoenarbeiders in Sicilië, Puglia, Calabrië en Campania. De armzalige leef- en werkomstandigheden die de buitenlandse seizoenarbeiders moeten doorstaan, leiden vaak tot bot- en spierproblemen, maag- en darmontstekingen en huidaandoeningen.

Autoriteiten onder druk zetten om hun verantwoordelijkheid te nemen

Artsen Zonder Grenzen treedt op als spreekbuis om autoriteiten onder druk te zetten hun verantwoordelijkheid op te nemen om de leef- en werkomstandigheden van migranten te verbeteren. In 2008 de regio Puglia op aandringen van Artsen Zonder Grenzen maatregelen om de leefomstandigheden van de 4.000 seizoensarbeiders te verbeteren en hen behoorlijke medische zorgverlening te bieden. Als gevolg van een gezamenlijke inspanning van Artsen Zonder Grenzen en andere organisaties, vaardigde het Ministerie van Binnenlandse Zaken een richtlijn uit dat de verplichting van ambtenaren om migranten zonder papieren aan te geven niet geldt voor de gezondheidssector.

> terug naar boven

MALTA

De meeste migranten van landen ten zuiden van de Sahara trekken naar Libië, van waar zij dan de gevaarlijke oversteek wagen. De voorbije jaren liepen migranten en vluchtelingen die de Middellandse Zee overstaken richting Europa, vast in Malta.

Het Maltese opvangbeleid voor migranten en asielzoekers is erop gericht de publieke opinie gerust te stellen en afschrikkend te werken voor nieuwe bootvluchtelingen. Bij hun aankomst worden alle migranten en asielzoekers systematisch gedurende maximaal 18 maanden vastgehouden.

Jonge Somalische vrouw in Malta, augustus 2009. © Julie Rémy

Door de langdurige opsluiting en de omstandigheden waaraan zij worden blootgesteld, zowel in gesloten als open centra, zijn de migranten er nog veel erger aan toe en gaat hun lichamelijke en geestelijke gezondheid achteruit. De gesloten centra kampen met overbevolking, gebrekkige hygiëne en slechte leefomstandigheden.

Veel migranten en asielzoekers hebben een psychologisch trauma opgelopen door hun ervaringen, de gevaarlijke reis naar Malta, het leven in gevangenschap en de algemene onzekerheid over de toekomst. De medische zorgverlening in de centra is echter beperkt en de migranten in gevangenschap hebben geen toegang tot psychologische hulp.

Artsen Zonder Grenzen in Malta

Artsen Zonder Grenzen startte in Malta met het verlenen van gezondheidszorg en psychologische hulp aan migranten en asielzoekers zonder papieren in augustus 2008. Aanvankelijk werd de medische zorgverlening verstrekt in twee gesloten centra voor migranten: Safi en Lyster Barracks. De consultaties in de centra brachten al snel aan het licht hoe de ontstellende leefomstandigheden en het ontbreken van gezondheidszorg de gezondheid van de gedetineerden in gevaar bracht.

In maart 2009 schortte Artsen Zonder Grenzen zijn activiteiten op, nadat het de overheid herhaaldelijk had gevraagd maatregelen te nemen om de leefomstandigheden in de centra te verbeteren. Tegelijkertijd publiceerde Artsen Zonder Grenzen een rapport om de afschuwelijke omstandigheden waarin migranten in Maltese gesloten centra moesten leven, aan de kaak te stellen.

In juni 2009 hervatte Artsen Zonder Grenzen haar activiteiten in Takandja, het gesloten centrum waar migranten naartoe worden gebracht wanneer ze in Malta aankomen.

In 2010 zal Artsen Zonder Grenzen zijn activiteiten voornamelijk concentreren op geestelijke gezondheidszorg voor migranten en asielzoekers. Niettemin zal Artsen Zonder Grenzen de consultaties buiten de gesloten centra verrichten, om te voorkomen dat Artsen Zonder Grenzen een vast gegeven zou worden in de Maltese detentiecentra.

Voorts zal Artsen Zonder Grenzen de situatie van migranten en vluchtelingen documenteren aan de hand van zijn activiteiten op het vlak van de geestelijke gezondheid, en belangrijke zaken naar buiten brengen.

> terug naar boven