Kies een land of thema
AZG aan het werk
Werken voor AZG
AZG en de jeugd
De patentenpool: Make it happen!
Inleiding
De prijs van aidsremmers stijgt voortdurend. Daardoor kunnen veel mensen met hiv/aids de levensnoodzakelijke medicatie niet kopen. Tenzij…
Er is een manier om nieuwe medicijnen te ontwikkelen tegen betaalbare prijzen: de patentenpool. Op die manier delen de farmaceutische bedrijven hun patenten met de pool. Ze ontvangen dus nog steeds geld… maar tegelijkertijd kunnen andere bedrijven de patenten gebruiken om goedkopere medicijnen te maken. Iedereen wint.
Concurrentie tussen verschillende bedrijven is de beste manier om medicijnen goedkoper te maken. Die concurrentie kan je mogelijk maken door met wetten de hindernissen voor generische concurrentie af te schaffen; maar bedrijven kunnen ook op een andere manier helpen om nieuwe medicijnen betaalbaar te maken: door mee te doen aan de patentenpool.
Waarom de patentenpool nodig is
1. We hebben hiv-medicijnen nodig om patiënten langer te laten leven
Nieuwere en betere aidsremmers zijn beschikbaar voor patiënten in de USA en in Europa, maar niet in ontwikkelingslanden. Als ze wel beschikbaar zijn, zijn ze simpelweg te duur. We hebben deze nieuwere medicatie, met minder neveneffecten, nodig om de oudere behandelingen te vervangen.
Omdat alle patiënten op den duur resitentie ontwikkelen voor de medicatie die ze nemen, hebben ze allemaal vroeg of laat nieuwe medicijnen nodig. Een patentenpool verzekert de beschikbaarheid van die medicijnen in ontwikkelingslanden, omdat het de prijs doet dalen.
2. We hebben drie-in-één medicijnen nodig die makkelijk te nemen zijn
Hiv/aids behandelen is complex. Vaak moeten de patiënten een cocktail van verschillende medicijnen nemen. Door verschillende medicijnen in één handige pil te combineren, wordt het makkelijker voor patiënten om de behandeling vol te houden.
Op dit moment is het voor generische producenten erg moeilijk om deze zo nodig combinaties van vaste doses te maken, omdat verschillende bedrijven patenten hebben om verschillende medicijnen. Door deze patenten gezamenlijk te beheren, wordt het mogelijk om veel meer combinatiebehandelingen te ontwikkelen.
3. We hebben hiv-medicijnen nodig voor kinderen
Twee miljoen kinderen lijden aan hiv/aids, maar minder dan tien procent van hen krijgt de nodige medicatie. Vaak is er geen aan kinderen aangepast versie van de medicijnen. Farmaceutische bedrijven worden niet gestimuleerd om die te ontwikkelen, omdat de overgrote meerderheid van de kinderen in ontwikkelingslanden leeft. Door patenten op hiv-medicatie in een patentenpool, heffen we één van de barrières op die de ontwikkeling van kindvriendelijke medicatie in de weg staat.
Welke aidsremmers moeten er in de patentenpool?
Dit is de lijst van bedrijven die de aidsremmers maken die in de patentenpool moeten zitten. Klik op de naam van een bedrijf om te kijken welke aidsremmers het produceert en waarom het zo nodig is dat die in de patentenpool worden opgenomen.
o Abbott Laboratories
o Boehringer Ingelheim
o Bristol-Myers Squibb
o Gilead Sciences
o GlaxoSmithKline
o Johnson & Johnson/Tibotec Pharmaceuticals
o Merck & Co
o Pfizer Inc.
o Sequoia Pharmaceuticals Inc.
Abbott Laboratories
Hoofdkantoor: Illinois, USA
Lopinavir (LPV) en ritonavir, zowel elk afzonderlijk als in combinatie
Ritonavir (merknaam: norvir) is een levensbelangrijk medicijn: het is de enige ‘booster’ die in combinatie met bepaalde andere medicijnen een erg belangrijk combinatiebehandeling vormt.
Eén van die andere medicijnen is lopinavir. De patenten op zowel lopinavir en ritonavir zijn eigendom van Abbott. De combinatie van lopnavir en ritonavir (merknaam: Kaletra of Aluvia) is de enige combinatie met een ‘booster’ die in één pil zit én die niet gekoeld moet worden. Dat is erg belangrijk voor plaatsen waar geen electiciteit aanwezig is, laat staan koelkasten.
Er is al heel wat te doen geweest over de beschikbaarheid van dit cruciale combinatiemedicijn. Het is essentieel voor patiënten waarbij andere medicatie niet meer helpt.
Ritonavir zou ook met andere aidsremmers gebruikt kunnen worden om hun werking te versterken. Maar een ernstige vertraging in de productie van een versie die niet warmtegevoelig is, maakt dat de drug nog niet gecombineerd is met andere medicijnen in een eenvoudige combinatiepil. Met Ritonavir in de patent pool zou er een schat aan nieuwe eenvoudige pillen met combinaties van vaste doses gemaakt kunnen worden met andere aidsremmers.
Boehringer Ingelheim
Hoofdkantoor: Ingelheim, Duitsland
Nevirapine (NVP)
Merknaam: Viramune
Deze aidsremmer wordt gebruikt voor mensen die pas beginnen met een behandeling. Net zoals andere medicijnen tegen hiv/aids wordt nevirapine gecombineerd met andere aidsremmers. Met nevarapine in de patentenpool wordt het mogelijk om eenvoudigere behandelingen te ontwikkelen, met drie-in-één combinatiepillen.
Tipranavir (TPV)
Merknaam: Aptivus
Kinderen die resistentie hebben ontwikkeld tegen andere aidsremmers, kunnen behandeld worden met tipranavir. Er zijn maar van deze medicijnen (zogenaamde protease inhibitors, PI’s) die aangepast voor kinderen worden gemaakt en beschikbaar zijn in ontwikkelingslanden. Met tipranavir in de patentenpool zouden de mogelijkheden om kinderen ouder dan twee jaar te behandelen groeien.
Bristol-Myers Squibb
Hoofdkantoor: New York, USA
Atazanavir (ATV)
Merknaam: Reyataz
Deze aidsremmers werd recent ontwikkeld en behoort tot een beperkte groep medicijnen die voornamelijk gebruikt wordt in ontwikkelingslanden voor patiënten bij wie de eerste behandeling mislukte. Atazanavir is gebruiksvriendelijk omdat het maar eenmaal per dag ingenomen moet worden. BMS heeft echter nog niet bestudeerd of atazanavir gegeven kan worden aan kinderen jonger dan zes jaar. Met de patenten op dit medicijn in de pool zouden er meer opties zijn om hiv/aids-patiënten die op andere medicatie moeten overschakelen te helpen.
Didanosine (ddl)
Merkname: Videx
Dit medicijn wordt aangeraden door de Wereldgezondheidsorganisatie om samen met andere aidsremmers te gebruiken bij patiënten bij wie een eerste behandeling mislukt is. Precies daarvoor zijn er in ontwikkelingslanden maar weinig mogelijkheden. Met didanosine in de patentenpool zouden er nieuwe combinatiebehandelingen ontwikkeld kunnen worden voor deze patiënten. Bovendien ontwikkelt BMS niet de broodnodige formule die nodig is om ook kinderen deze aidsremmer te kunnen laten gebruiken.
Fixed-dose combinations
Bristol-Myers Squibb heeft ook patenten op de volgende combinatiemedicijnen, die ook in de patent pool zouden moeten:
- Combinatie van vaste doses Tenofovir disoproxil fumarate/emtricitabine/efavirenz (merknaam Atripla)
Bristol-Myers Squibb bezit samen met Gilead en Merck het gedeelde patent op deze veelvuldig gebruikte en efficiënte drievoudige combinatiebehandeling. Combinaties van vaste doses zijn twee of drie aidsremmers die worden gecombineerd in één handige pil die twee of zelfs maar één keer per dag ingenomen moet worden.
Deze drievoudige combinatiepillen zijn een revolutie geweest in de behandeling van hiv-patiënten, omdat ze een erge complexe behandeling sterk vereenvoudigd hebben. Daardoor werd het mogelijk om veel meer mensen te behandelen in ontwikkelingslanden. Precies daarom moeten de patenten op deze combinatie in de patent pool.
Gilead Sciences
Hoofdkantoor: Foster City, USA
Tenofovir disoproxil fumarate (TDF)
Merknaam: Viread
Tenofovir is een erg belangrijke aidsremmer. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt sinds enkele jaren tenofovir aan als aidsremmer om de behandeling mee te beginnen in plaats stavudine, omdat tenofovir minder neveneffecten heeft. Stavudine heeft veel neveneffecten, onder meer op het zenuwstelsel, waardoor zenuwen in de handen en de voeten aangetast kunnen worden. Bovendien is tenofovir krachtiger, waardoor het virus niet zo makkelijk resistent wordt. Daardoor kunnen patiënten die tenofovir krijgen langer hun behandeling volhouden en langer gezond blijven. Het is beschikbaar in ontwikkelingslanden, maar kan tot 1.033$ per jaar kosten als het wordt gebruikt in een combinatietherapie.
Emtricitabine (FTC)
Merknaam: Emtriva
FTC is cruciaal voor wie voor de eerste keer behandeld wordt met meerdere medicijnen. Met FTC in de patentenpool zullen heel wat meer combinatiemedicijnen - handige drie-in-één-pillen – ontwikkeld kunnen worden, wat het makkelijker maakt om de moeilijke behandeling vol te houden. FTC moet ook maar één keer per dag ingenomen worden, in tegenstelling tot veel andere aidsremmers. Op dit moment zijn er meer inspanningen nodig om aangepaste formules en combinaties van vaste dosis te ontwikkelen voor kinderen.
GS-9350
Wordt nog klinisch getest
Dit medicijn wordt nog ontwikkeld door Gilead. Het behoort tot de belangrijke categorie van zogenaamde ‘boosters’, die de werking van andere aidsremmers versterken. De enige andere ‘boosters’ zijn op dit moment gepatenteerd en erg duur. Dat beperkt de nieuwe combinaties die ontwikkeld kunnen worden voor patiënten die resistentie ontwikkelen. Met dit nieuwe medicijn in de patentenpool zouden belangrijke nieuwe combinaties ontwikkeld kunnen worden.
Elvitegravir
Wordt nog klinisch getest
Raltegravir behoort tot een veelbelovende nieuwe categorie aidsremmers, die de verspreiding van het virus tegengaan door bepaalde enzymes die het virus aanmaakt te blokkeren (integras inhibitors, II). Omdat ze op een helemaal andere manier werken dan oudere aidsremmers, geven ze hoop aan patiënten bij wie andere medicijnen niet langer efficiënt zijn tegen hiv.
Fixed-dose combinations
Gilead heeft ook patenten op de volgende combinatiemedicijnen, die ook in de patent pool zouden moeten:
- Combinatie van vaste doses Tenofovir disoproxil fumarate/emtricitabine/efavirenz (merknaam Atripla)
Gilead bezit samen met Bristol-Myers Squibb en Merck het gedeelde patent op deze veelvuldig gebruikte en efficiënte drievoudige combinatiebehandeling. Combinaties van vaste doses zijn twee of drie aidsremmers die worden gecombineerd in één handige pil die twee of zelfs maar één keer per dag ingenomen moet worden.
Deze drievoudige combinatiepillen zijn een revolutie geweest in de behandeling van hiv-patiënten, omdat ze een erge complexe behandeling sterk vereenvoudigd hebben. Daardoor werd het mogelijk om veel meer mensen te behandelen in ontwikkelingslanden. Precies daarom moeten de patenten op deze combinatie in de patent pool.
GlaxoSmithKline
Hoofdkantoor: Londen, Groot-Brittannië
Lamivudine (3TC)
Merknaam: Epivir
Een behandeling tegen HIV bestaat uit een combinatie van medicijnen om het virus te bestrijden en gezond te blijven. Lamivudine maakt deel uit van de categorië aidsremmers die ‘nukes’ wordt genoemd. ‘Nukes’ vormen traditioneel de kern van HIV-combinatiebehandeling in ontwikkelingslanden. Maar op dit moment zijn er gewoon niet genoeg combinatiebehandelingen die lamuvidine bevatten. Bovendien produceert GSK dit medicijn voor kinderen alleen in siroopvorm. Dat maakt het doseren moeilijk, in het bijzonder wanneer er ook verschillende andere siropen ingenomen moeten worden.
Abacavir (ABC)
Merknaam: Ziagen
Ook abacavir hoort bij die belangrijke categorie die de ruggegraat van combinatiebehandelingen in ontwikkelingslanden vormt. Deze drug zou in veel meer combinatie gebruikt kunnen worden als het patent werd opgenomen in de patent pool. Het is extra belangrijk dat dit medicijn beter beschikbaar wordt om kinderen te helpen die ook aan tuberculose lijden. Veel andere aidsremmers reageren immers slecht op de medicatie tegen tuberculose, waardoor de efficiëntie van HIV-behandeling afneemt.
Fosamprenavir (FPV)
Merknaam: Lexiva
Fosamprenavir maakt deel uit van een categorie medicijnen waarop HIV/aids-patiënten moeten overschakelen als eerdere behandelingen niet meer efficiënt blijken. Er zijn maar erg weinig van deze medicijnen beschikbaar in ontwikkelingslanden en de meesten moeten samen met de erg dure zogenaamde ‘booster’ aidsremmers gebruikt worden. De pediatrische versie die GSK van deze drug maakt is zo duur dat maar erg weinig kinderen er gebruik van kunnen maken. Door dit medicijn in de pool op te nemen, kunnen meer patiënten, zowel kinderen als volwassenen, langer gezond blijven.
S/GSK 1349572
Wordt nog klinisch getest
Dit medicijn is zo nieuw dat het nog volop klinisch getest wordt. Het werkt op een heel andere manier dan veel van de oudere aidsremmers. Er wordt enthousiast op gereageerd omdat het patiënten in ontwikkelingslanden zou kunnen helpen die op dit moment door geen enkele bestaande behandeling meer geholpen kunnen worden en dus weer aan aids kunnen sterven.
Combinatie van vaste doses
GSK heeft ook patenten op de volgende combinatiemedicijnen, die ook in de patent pool zouden moeten:
- combinatie van vaste doses lamivudine/zidovudine/abacavir (merknaam: Trizivir).
- combinatie van vaste doses lamivudine/zidovudine (merknaam: Combivir)
- combinatie van vaste doses abacavir/lamivudine (merknaam Kiveca/Epzicom)
Johnson & Johnson/Tibotec Pharmaceuticals
Hoofdkantoor: New Jersey, USA
Darunavir (DRV)
Merknaam: Prezista
Deze aidsremmers is relatief nieuw en lijkt in combinatie met andere medicatie veel krachtiger dan vergelijkbare aidsremmers. Op dit moment vraagt Tibotec in sommige ontwikkelingslanden 1.095 $ poer patiënt per jaar, exclusief het medicijn dat de werking versterkt en dat ook gekocht moet worden. Dat is veel te veel voor de patiënten, die zo zonder behandeling vallen als ze resistentie ontwikkelen.
Etravirine
Merknaam: Intelence
Dit is een nieuw medicijn in de categorie van aidsremmers die de kern vormen van combinatiebehandelingen tegen hiv/aids. Als nieuwkomer kan het, in tegenstelling tot soortgelijke maar oudere medicijnen, enkele resistente vormen van het virus de baas. Met dit patent in de pool krijgen patiënten die resistentie hebben ontwikkeld meer mogelijkheden om verder behandeld te worden en gezodn te blijven.
Rilpivirine
Wordt nog klinisch getest
Rilpivirine behoort tot de categorie aidsremers die de kern vormen van combinatiebehandelingen tegen hiv/aids. Hoewel de ontwikkeling zich nog in een vroeg stadium bevindt, lijkt rilpivirine erg krachtig en zou het in kleinere doses gebruikt kunnen worden, wat de productie goedkoper zou maken. Omdat er ook maar één dosis per dag genomen moet worden, helpt het patiënten om de complexe behandeling makkelijker te kunnen blijven volgen.
Merck & Co
Hoofdkantoor: New Jersey, USA
Efavirenz (EFV)
Merknaam: Stocrin/Sustiva
Efavirenz is van cruciaal belang voor HIV-patiënten die ook aan tuberculose lijden, omdat het beter reageert op tuberculosemedicatie dan andere retroviralen uit dezelfde categorie. In sommige delen van Afrika heeft tot negentig procent van HIV/aids-patiënten ook tuberculose, wat het belang van dit medicijn aantoont.
Raltegravir (RAL)
Merknaam: Isentress
Raltegravir behoort tot een veelbelovende nieuwe categorie aidsremmers, die de verspreiding van het virus tegengaan door bepaalde enzymes die het virus aanmaakt te blokkeren (integras inhibitors, II). Raltegravir is in het westen te koop sinds 2007 maar wordt nog helemaal niet gebruikt in ontwikkelingslanden.
Dat wil zeggen dat er geen kruis-resistentie bestaat met andere aidsremmers en dat het dus onontbeerlijk is voor patiënten die al resistentie hebben ontwikkeld tegen twee of meer vroegere aidsremmers. Bovendien heeft het geen extra (dure) ‘booster’ nodig om het efficiënt te laten werken. Het reageert niet met andere medicatie en heeft weinig neveneffecten.
Op dit moment vraagt Merck echter 1.113 $ per patiënt per jaar. Dat maakt de behandeling volstrekt onbetaalbaar in de armste landen. Met deze drug in de patent pool kunnen generische versies ontwikkeld worden om de levens van de talloze patiënten die nu niet meer behandeld kunnen worden te redden.
Combinaties van vaste doses
Merck heeft ook patenten op de volgende combinatiemedicijnen, die ook in de patent pool zouden moeten:
- Combinatie van vaste doses tenofovir disoproxil fumarate/emtricitabine/efavirenz (merknaam: Atripla)
Merck bezit samen met Gilead en Bristol-Myers Squibb het gedeelde patent op deze veelvuldig gebruikte en efficiënte drievoudige combinatiebehandeling. Combinaties van vaste doses zijn twee of drie aidsremmers die worden gecombineerd in één handige pil die twee of zelfs maar één keer per dag ingenomen moet worden.
Deze drievoudige combinatiepillen zijn een revolutie geweest in de behandeling van hiv-patiënten, omdat ze een erge complexe behandeling sterk vereenvoudigd hebben. Daardoor werd het mogelijk om veel meer mensen te behandelen in ontwikkelingslanden. Precies daarom moeten de patenten op deze combinatie in de patent pool.
Pfizer Inc.
Hoofdkwartier: New York, USA
Maraviroc (MVC)
Merknaam: Selzentry
Maraviroc maakt deel uit van een heel nieuwe categorie aidsremmers die op een heel nieuwe manier werken. In de USA en in Europa wordt maraviroc gebruikt bij patiënten bij wie alle andere behandelingen falen. Het zou de toekomst kunnen veranderen voor patiënten in ontwikkelingslanden bij wie ook geen enkele behandeling meer werkt. Maar Pfizer heeft al verklaard dat het geen lagere prijzen zal vragen aan patiënten in ontwikkelingslanden. Daarom is het belangrijk dat de patenten in de pool terechtkomen.
Sequoia Pharmaceuticals Inc.
Hoofdkantoor: Gaithersburg, USA
SPI-452
Wordt nog klinisch getest
SPI-452 is een nieuw ‘booster’-medicijn. In combinatie met bepaalde aidsremmers versterkt het de werking en wordt de aidsremmers efficiënter. De ontwikkeling is nog in een vroeg stafium, maar het zal belangrijk zijn om de patenten in de pool te hebben. Op dit moment is er maar één andere ‘booster’ en het is belangrijk om meerdere opties te hebben.
Animatiefilmpjes
Deze ludieke animatiefilmpjes leggen op uit waarom mensen in ontwikkelingslanden niet aan de HIV/aidsmedicatie geraken die ze nodig hebben om te overleven, en hoe een "patentenpool" dat zou kunnen veranderen.
Artsen Zonder Grenzen - Dupréstraat, 94 1090 Brussel - Tel: 02/474.74.74 - 000-0000060-60